(AP) — Tổng thống Donald Trump vừa tuyên bố các băng đảng ma túy là “chiến binh bất hợp pháp” và khẳng định Hoa Kỳ hiện đang trong tình trạng “xung đột vũ trang” với họ. Tuyên bố này được đưa ra trong một bản ghi nhớ nội bộ của chính quyền Trump mà hãng AP có được hôm thứ Năm, sau loạt vụ tấn công bằng hỏa lực nhằm vào các tàu ở vùng Caribe.

Bản ghi nhớ này thể hiện một sự mở rộng đáng kể quyền hạn chiến tranh của tổng thống, khi Trump coi hoạt động buôn lậu ma túy vào Hoa Kỳ là hành vi chiến tranh, qua đó biện minh cho việc sử dụng lực lượng quân sự — một cơ sở pháp lý mới cho cả hành động đã tiến hành lẫn những đợt tấn công sắp tới.

“Tổng thống xác định rằng Hoa Kỳ đang trong một cuộc xung đột vũ trang phi quốc tế với các tổ chức khủng bố được chỉ định này,” bản ghi nhớ nêu. Trump đã chỉ đạo Ngũ Giác Đài “tiến hành các chiến dịch chống lại họ theo luật xung đột vũ trang.”

Theo văn bản, “Hoa Kỳ đã đến ngưỡng điểm then chốt, buộc phải dùng vũ lực để tự vệ và bảo vệ người khác trước các cuộc tấn công liên tục từ những tổ chức khủng bố này.”

Quyền lực tổng thống và vai trò của Quốc hội

Tuyên bố của Trump đánh dấu một bước ngoặt trong chính sách “Nước Mỹ trên hết”, vốn lâu nay ưu tiên tránh can dự quân sự ở nước ngoài. Nó cũng làm dấy lên câu hỏi gay gắt: Tòa Bạch Ốc sẽ đi bao xa trong việc lạm dụng quyền lực chiến tranh, và liệu Quốc hội có can thiệp để phê chuẩn hay ngăn cấm các hành động quân sự này hay không.

Matthew Waxman, cựu quan chức an ninh quốc gia dưới thời George W. Bush, cảnh báo: “Đây là một bước đi kịch tính và rất xa rời luật pháp quốc tế, thậm chí nguy hiểm. Nó đồng nghĩa Hoa Kỳ có thể nhắm mục tiêu và tiêu diệt thành viên các băng đảng này bằng vũ lực sát thương, hay bắt giữ và giam giữ họ vô thời hạn mà không cần xét xử.”

Chuỗi tấn công ở Caribe

Trong tháng qua, quân đội Mỹ đã thực hiện ba vụ tấn công chết người nhằm vào tàu thuyền ở vùng Caribe mà chính quyền cáo buộc chở ma túy, ít nhất hai chiếc xuất phát từ Venezuela. Một vụ đánh phá hôm 15/9 được ghi nhận đã phá hủy con tàu, số ma túy cùng cái chết của khoảng ba “chiến binh bất hợp pháp.”

Sự hiện diện quân sự Mỹ tại khu vực được mô tả là mạnh mẽ nhất trong nhiều năm, với 8 tàu chiến và hơn 5.000 thủy thủ cùng lính thủy đánh bộ túc trực thường xuyên.

Tòa Bạch Ốc khẳng định: “Tổng thống hành động hoàn toàn phù hợp với luật xung đột vũ trang để bảo vệ đất nước khỏi những kẻ đang tìm cách đưa chất độc chết người vào bờ biển của chúng ta.”

Tranh cãi tại Quốc hội

Ngũ Giác Đài đã báo cáo các nghị sĩ Thượng viện và Hạ viện về chiến dịch này, song không cung cấp danh sách các băng đảng cụ thể bị liệt vào diện “tổ chức khủng bố nước ngoài.” Điều này khiến nhiều nghị sĩ bày tỏ bất bình và đặt nghi vấn về tính hợp pháp.

Một số chuyên gia nhận định chính quyền Trump đang tìm cách áp dụng cơ sở pháp lý tương tự như thời Bush với al-Qaida sau vụ khủng bố 11/9 — nhưng khác ở chỗ Trump chưa từng được Quốc hội trao thẩm quyền chiến tranh.

Thượng nghị sĩ Jack Reed, lãnh đạo Dân chủ trong Ủy ban Quân vụ Thượng viện, nói: “Các băng đảng ma túy là đê tiện, nhưng chính quyền Trump không hề đưa ra cơ sở pháp lý đáng tin cậy, bằng chứng hay tình báo nào cho các vụ tấn công này. Mỗi người dân Mỹ cần phải lo ngại trước việc Tổng thống tự cho mình quyền phát động những cuộc chiến bí mật chống bất kỳ ai ông gọi là kẻ thù.”

Cựu Tổng Giám Thị Học Khu Công lập Des Moines, Ian Roberts, đã bị truy tố hôm thứ Năm với tội danh tàng trữ vũ khí khi đang cư trú bất hợp pháp tại Hoa Kỳ, chỉ chưa đầy một tuần sau khi ông bị Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) bắt giữ.

Theo đơn khiếu nại hình sự nộp tại Tòa án Liên bang Khu vực Nam Iowa, các điều tra viên phát hiện Roberts sở hữu bốn khẩu súng — một trong xe và ba tại nhà riêng ở Des Moines.

Quá trình bắt giữ

Thứ Sáu tuần trước, Roberts bị ICE giam giữ căn cứ vào lệnh trục xuất do thẩm phán di trú ban hành năm 2024. Hồ sơ cũng cho biết ông từng bị cáo buộc vi phạm luật vũ khí vào tháng 2/2020.

Đơn kiện hình sự nêu rằng Roberts đã lái xe Jeep Cherokee bỏ chạy khỏi nhân viên ICE, rồi bỏ xe trong bụi cỏ. Tuần tra bang Iowa sau đó tìm thấy ông ẩn nấp trong lùm cây cách xe khoảng 200 mét trước khi giao lại cho ICE.

Khi khám xét xe, điều tra viên phát hiện một khẩu súng ngắn nạp đạn quấn trong khăn tắm. Vết truy nguyên cho thấy khẩu súng được một phụ nữ, được cho là vợ ông, mua tại Arkansas năm 2019. Khi bị bắt, Roberts cũng mang theo 3.000 USD tiền mặt và một con dao săn cố định.

Hậu quả nghề nghiệp

Roberts từ chức hôm thứ Ba, chỉ một ngày sau khi bị Hội đồng Giáo dục Iowa thu hồi giấy phép hành nghề và học khu cho nghỉ việc không lương.

Roberts là công dân Guyana, đến Mỹ năm 1999 bằng visa du học hết hạn năm 2004. Ông đã ba lần nộp đơn xin thẻ xanh (2001, 2018, 2018) nhưng đều bị Sở Di trú và Nhập tịch (USCIS) từ chối.

Ông nhậm chức Tổng Giám Thị học khu Des Moines tháng 7/2023. Ban đầu, nhà trường cho ông nghỉ có lương, vì cho rằng ông là công dân hợp pháp.

Tuy nhiên, hãng AP tiết lộ Hội đồng Giáo dục Des Moines đã tuyển Roberts dù biết ông khai man về bằng tiến sĩ lãnh đạo giáo dục tại Đại học Morgan State (2007). Hồ sơ công khai cho thấy ông từng theo học từ 2002–2007 nhưng không hoàn tất chương trình.

Phản ứng pháp lý

Luật sư Alfredo Parrish, đại diện cho Roberts, tuyên bố:

“Thân chủ của tôi được hưởng nguyên tắc suy đoán vô tội. Nếu bị truy tố, ông ấy sẽ khẳng định trước tòa rằng mình vô tội.”

Parrish cũng cho biết Roberts chưa chính thức bị truy tố. Văn phòng Cảnh sát trưởng hạt Woodbury cho hay trên mạng xã hội rằng Roberts không còn bị giam tại địa phương, mà đã được Bộ Tư pháp tiếp nhận.

👉 Đây là một trong những vụ việc hiếm hoi một nhà lãnh đạo giáo dục cấp cao tại Mỹ đối mặt đồng thời trục xuất di trú, cáo buộc vũ khí, và gian lận học thuật.

Nguồn The Hill

Một bức tượng khắc họa Tổng thống Donald Trump cùng tội phạm tình dục Jeffrey Epstein đã tái xuất hôm thứ Năm tại National Mall, ngay trước Điện Capitol, giữa lúc chính phủ liên bang đang đóng cửa.

Bức tượng bằng đồng, có tên “Best Friends Forever” (Mãi mãi là bạn thân), mô tả Trump và Epstein nắm tay nhau, mỗi người nhấc một chân lên không trung. Một tấm bảng gắn kèm ghi: “Nhân Tháng Tình Bạn, chúng tôi tôn vinh mối gắn kết lâu dài giữa Tổng thống Donald J. Trump và người bạn thân nhất Jeffrey Epstein.”

Tác phẩm lần đầu được dựng lên tuần trước nhưng đã bị Cảnh sát Công viên Hoa Kỳ dỡ bỏ hôm 24/9. Do chính phủ đóng cửa từ ngày 1/10, Cơ quan Công viên Quốc gia từ chối bình luận. Tòa Bạch Ốc và Bộ Nội vụ – cơ quan giám sát công viên – cũng không đưa ra phản hồi ngay lập tức.

Tuần trước, Phó Thư ký báo chí Tòa Bạch Ốc Abigail Jackson bác bỏ giá trị của tác phẩm:
“Giới tự do có thể tiêu tiền theo cách họ muốn, nhưng chuyện Epstein quen biết Donald Trump chẳng có gì mới. Chính Trump đã tống Epstein khỏi câu lạc bộ của mình vì hành vi đáng ghê tởm. Đảng Dân chủ, truyền thông và tổ chức đứng sau bức tượng này biết rõ về Epstein và các nạn nhân từ nhiều năm trước nhưng chẳng làm gì để giúp họ, trong khi Tổng thống Trump kêu gọi minh bạch và giờ đang thực hiện bằng cách công bố hàng ngàn trang tài liệu.”

Nhóm nghệ sĩ ẩn danh “The Secret Handshake” đã lên tiếng nhận trách nhiệm về tác phẩm trong một tuyên bố gửi tờ The Independent.

Chính quyền Trump hiện đối mặt nhiều chỉ trích từ cả Dân chủ, một số Cộng hòa, và thậm chí cả các ủng hộ viên MAGA về cách xử lý hồ sơ liên quan đến Epstein. Bộ trưởng Tư pháp Pam Bondi và Giám đốc FBI Kash Patel từng hứa công khai thêm thông tin, nhưng sau đó rút lại. Tháng 7 vừa qua, Bộ Tư pháp và FBI ra tuyên bố chung khẳng định toàn bộ chứng cứ đã được xem xét, không có cáo buộc mới và sẽ không công bố thêm dữ liệu nào khác.

Trump từng công khai mối quan hệ thân thiện với Epstein, nói với tạp chí New York năm 2002: “Tôi quen Jeff đã 15 năm. Anh ta thật tuyệt.” Cả hai được cho là rạn nứt quan hệ sau khi Epstein đối mặt với cáo buộc lạm dụng trẻ vị thành niên.

Năm 2008, Epstein nhận tội tại bang Florida vì dụ dỗ một thiếu nữ, dù ông ta còn bị điều tra trong nhiều vụ khác. Đến năm 2019, Epstein bị truy tố tội buôn người phục vụ tình dục và chết trong trại giam khi chờ xét xử, gây ra hàng loạt thuyết âm mưu.

Mùa hè vừa qua, Ủy ban Giám sát Hạ viện do Cộng hòa dẫn đầu đã ra trát buộc Bộ Tư pháp giao nộp hồ sơ về Epstein. Phe Dân chủ trong ủy ban cho rằng phần lớn tài liệu đã được công khai từ trước.

Nguồn NBC news

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm thứ Năm cho biết ông sẽ gặp Giám đốc Ngân sách Russell Vought để xác định những “cơ quan của Đảng Dân chủ” nào sẽ bị cắt giảm, trong nỗ lực gia tăng sức ép lên phe đối lập khi chính phủ bước sang ngày thứ hai đóng cửa.

“Tôi không thể tin phe Cực tả Dân chủ lại trao cho tôi cơ hội chưa từng có này,” Trump viết trên mạng xã hội.

Chính quyền Trump đã đình chỉ tài trợ cho hệ thống giao thông công cộng và năng lượng xanh ở các bang ngả về Đảng Dân chủ, đồng thời đe dọa sa thải thêm nhân viên liên bang giữa lúc bế tắc ngân sách tại Quốc hội khiến chính phủ phải đóng cửa từ hôm thứ Tư.

Trump hiện đã lên kế hoạch sa thải tới 300.000 nhân viên liên bang vào cuối năm. Ông cũng viện dẫn kế hoạch “Project 2025” của tổ chức bảo thủ Heritage Foundation, vốn kêu gọi thu hẹp mạnh bộ máy chính quyền, bao gồm giải thể Bộ Giáo dục và hạn chế quyền lực liên bang trong lĩnh vực môi trường.

Người phát ngôn Tòa Bạch Ốc Karoline Leavitt cho biết Trump có thể sa thải hàng ngàn nhân viên, song không đưa chi tiết. Một số nghiệp đoàn liên bang đã khởi kiện để ngăn chặn, nhưng tòa án liên bang vẫn cho phép sa thải diễn ra trong khi chờ xét xử.

Thượng nghị sĩ Patty Murray, nhân vật Dân chủ cao cấp nhất trong Ủy ban Chuẩn chi, cảnh báo rằng việc sa thải hàng loạt không giúp tháo gỡ bế tắc. “Nếu Tổng thống sa thải nhân viên, đó là do ông ta quyết định, không phải do ‘shutdown’. Người lao động không phải quân cờ để mặc cả,” bà nói.

Đây là lần thứ 15 chính phủ Mỹ đóng cửa kể từ năm 1981. Lần này khiến nhiều hoạt động bị tê liệt: nghiên cứu khoa học, công bố dữ liệu kinh tế, và hàng loạt dịch vụ khác. Tuy nhiên, các chương trình phúc lợi lớn như An sinh Xã hội vẫn tiếp tục chi trả.

Hiện có khoảng 2 triệu nhân viên liên bang bị đình chỉ lương, trong đó 750.000 người buộc phải nghỉ việc, số còn lại – như quân đội và nhân viên tuần tra biên giới – vẫn phải làm việc không lương. Nếu bế tắc kéo dài qua ngày 15/10, khi kỳ phát lương kế tiếp đến hạn, nhiều người có thể rơi vào cảnh khó khăn.

Một cuộc “shutdown” kéo dài cũng có thể làm gián đoạn hàng không, đe dọa nguồn thực phẩm hỗ trợ cho hàng triệu người Mỹ, ảnh hưởng đến xuất khẩu và đơn xin vay thế chấp. Tuy nhiên, các lần đóng cửa trước đây không để lại tác động dài hạn cho nền kinh tế, kể cả lần dài nhất (35 ngày) trong nhiệm kỳ đầu của Trump (2018–2019).

Cuộc khủng hoảng lần này bắt đầu ngay sau nửa đêm ngày 1/10 khi Quốc hội không đạt được thỏa thuận ngân sách cho năm tài khóa mới. Đảng Dân chủ yêu cầu dự luật phải bao gồm việc gia hạn trợ cấp y tế, trong khi Cộng hòa khẳng định cần tách riêng hai vấn đề.

Thượng viện sẽ họp lại vào thứ Sáu để xem xét, nhưng với quy định hiện hành, phe Cộng hòa – dù kiểm soát cả hai viện – vẫn cần ít nhất bảy phiếu Dân chủ để thông qua dự luật chi tiêu.

Trong lúc đó, Trump tuyên bố sẽ tiếp tục gây sức ép bằng cách nhắm vào các chương trình mà phe Dân chủ ưu tiên. Đảng Dân chủ cáo buộc đây là hành động “bắt làm con tin”, đẩy người dân vào cảnh mất việc và vi phạm quyền lực chi tiêu của Quốc hội.

Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson phản bác rằng việc phân bổ nguồn lực thuộc thẩm quyền của Tổng thống khi Quốc hội thất bại trong việc thông qua ngân sách. “Khi Quốc hội tắt vòi ngân sách, Tổng thống – với tư cách Tổng Tư lệnh – có trách nhiệm quyết định sử dụng nguồn lực. Chính phe Dân chủ ở Thượng viện đã trao cho ông thẩm quyền đó. Họ không thể than phiền,” Johnson nói.

Nguồn reuters

Tòa Bạch Ốc vừa gửi thư đến chín trường đại học lớn, kêu gọi họ ký vào một loạt cam kết để đổi lấy quyền tiếp cận rộng hơn với các nguồn tài trợ liên bang.

Đây được xem là nỗ lực chưa từng có của chính quyền Trump nhằm sử dụng sức mạnh của chính phủ liên bang để tái định hình nền giáo dục đại học theo đúng định hướng nghị trình của Tổng thống Donald Trump.

Trong một văn kiện được gọi là “Thỏa ước vì sự xuất sắc học thuật trong giáo dục đại học”, các quan chức hàng đầu của chính quyền Trump yêu cầu các trường: loại bỏ yếu tố giới tính và sắc tộc khỏi tiêu chí tuyển sinh; xây dựng “một thị trường tư tưởng sôi động trong khuôn viên” nơi “không một hệ tư tưởng nào chiếm ưu thế”; và đánh giá quan điểm của giảng viên, nhân viên.

Bản thỏa ước, lần đầu được The Wall Street Journal đưa tin, cũng yêu cầu các trường cam kết duy trì “tính liêm chính trong chấm điểm” và áp dụng chính sách đóng băng học phí trong 5 năm.

Một quan chức Tòa Bạch Ốc cho biết việc ký kết sẽ đem lại cho các trường “lợi thế cạnh tranh”, bao gồm ưu tiên khi xét cấp các khoản tài trợ, lời mời tham dự sự kiện ở Tòa Bạch Ốc và các cuộc trao đổi trực tiếp với quan chức chính phủ.

Chín trường được gửi thư gồm cả công lập và tư thục: Đại học Vanderbilt, Đại học Pennsylvania, Dartmouth, Đại học Nam California (USC), Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT), Đại học Texas tại Austin, Đại học Arizona, Đại học Brown và Đại học Virginia.

Theo văn kiện, các trường tham gia phải cam kết cải tổ hoặc giải thể những “đơn vị có chủ trương trừng phạt, coi thường hay kích động bạo lực chống lại các ý tưởng bảo thủ”. Ngoài ra, thỏa ước còn đặt ra trần 15% sinh viên quốc tế và yêu cầu định nghĩa giới tính dựa trên “chức năng sinh sản và các quá trình sinh học”.

Chính quyền nhấn mạnh rằng những “giá trị” này sẽ gắn liền với việc mở rộng nguồn tài trợ liên bang.
“Các cơ sở giáo dục có thể tự do theo đuổi những mô hình và giá trị khác, nếu chấp nhận từ bỏ các quyền lợi liên bang,” văn kiện viết.

Thư gửi từng trường đều có chữ ký của Bộ trưởng Giáo dục Linda McMahon, Giám đốc Hội đồng Chính sách Nội địa Vince Haley và Cố vấn Tòa Bạch Ốc May Mailman, mô tả đây là cơ hội để “chủ động cải thiện giáo dục đại học vì lợi ích đất nước.”

Các lợi ích được hứa hẹn bao gồm: tăng mức chi phí gián tiếp, những khoản tài trợ liên bang “đáng kể và có ý nghĩa”, cùng nhiều mối quan hệ hợp tác khác.

Để giám sát việc thực thi, các trường sẽ phải tham gia một cuộc khảo sát ẩn danh hằng năm dành cho giảng viên, sinh viên và nhân viên.

Phát ngôn viên của Đại học Virginia cho biết trường đã tiếp nhận thư và thành lập nhóm công tác để xem xét. MIT và USC cũng xác nhận đang rà soát nội dung. Trong khi đó, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Hệ thống Đại học Texas, ông Kevin Eltife, tuyên bố UT Austin “vinh dự” được đưa vào danh sách và sẽ “nhiệt tình tham gia thảo luận”.

Theo nguồn tin, quá trình soạn thảo thỏa ước đã được thai nghén từ trước khi ông Trump quay lại Tòa Bạch Ốc. Một bản dự thảo ban đầu đã có từ tháng 12, sau đó liên tục được chỉnh sửa.

Khi được hỏi liệu nguồn tài trợ nghiên cứu hiện tại có bị ảnh hưởng nếu các trường từ chối, một nguồn tin ám chỉ điều đó hoàn toàn có thể xảy ra:
“Những gì đã cấp là chuyện của quá khứ. Thỏa ước này nói về một kỷ nguyên mới – nếu các trường muốn tiếp tục hợp tác với chính phủ liên bang: muốn thị thực? muốn tài trợ? muốn chương trình vay mượn? … thì phải ký.”

Đáng chú ý, chính quyền Trump trước đó đã đạt thỏa thuận 50 triệu USD với Đại học Brown để khôi phục tài trợ, và cũng đạt được một thỏa thuận với Đại học Pennsylvania liên quan đến vận động viên chuyển giới.

Trong cuộc phỏng vấn với The Wall Street Journal, bà Mailman cho biết 9 trường đầu tiên được chọn vì “hoặc có hiệu trưởng theo đường lối cải cách, hoặc có hội đồng quản trị cam kết nâng cao chất lượng giáo dục.”

Thư kèm theo thỏa ước cho hay văn kiện đã “gần như hoàn chỉnh”, song “một số phản hồi có chọn lọc” vẫn sẽ được tiếp nhận, với mục tiêu chốt thỏa thuận cuối cùng và có các bên ký kết ban đầu “chậm nhất vào ngày 21/11/2025.”

Nguồn CNN