Cả thế giới đang lo âu và tức giận khi chứng kiến những cuộc biểu tình chống nhà nước Cộng hòa Hồi giáo Iran (The Islamic Republic of Iran) càng ngày càng trở nên khốc liệt và đẫm máu, khi những lực lượng bảo vệ nhà nước đang tàn sát dã man những người biểu tình. Tính đến hôm nay (13/1/2026) có ít nhất 1,850 người biểu tình đã bị sát hại. (Theo tin từ CNN hôm nay [1]). Con số tử vong đã vượt xa những lần biểu tình chống chính phủ tại xứ sở này, như vào năm 2009, 2019 và 2022. [2]
Nếu diễn biến ngày 3 tháng 1, 2026 tại Venezuela đã khiến người ta choáng váng, những gì đang xẩy ra tại Iran cũng khiến nhiều người sửng sốt. Mới đây Iran còn là trung tâm mạnh mẽ của mạng lưới chống phương Tây trên khắp Trung Đông – bao gồm Yemen, Iraq, Lebanon, Gaza, Syria, …
Có thể ông Trump là khắc tinh của Iran, từ khi ông trở lại Nhà Trắng lần thứ hai, những lực lượng ủy nhiệm của Iran như Hamas có thể nói đã bị tiêu diệt, Hezbollah đã như con rắn độc bị chặt mất đầu. Tháng Sáu vừa qua, với sự tiếp tay của Mỹ, hỏa tiễn của Do Thái đã ghim xuống Tehran, tiễn biệt một số nhà lãnh đạo quân sự số một và các khoa học gia nguyên tử hàng đầu của Iran về địa phủ. Máy bay ném bom B-1 của Mỹ đã đi vào Iran như chỗ không người, coi hệ thống radar và hỏa tiễn phòng không của Nga và Trung cộng như đồ chơi con nít. Sau khi trút bom xuống những cơ sở hạt nhân quan trọng tại miền Nam đã bay về thảnh thơi, vừa bay vừa hát nhạc Rock-N-Roll!
Trước tình hình căng thẳng tại Iran hiện tại, một câu hỏi thường được đặt ra là Mỹ nên can thiệp cách nào để có lợi nhất, vừa giúp người biểu tình vừa giúp ổn định khu vực và hòa bình thế giới.
Hoa Kỳ Nên Làm Gì
Cuối tuần qua TT Trump dọa rằng quân đội Mỹ có thể can thiệp để hỗ trợ những người biểu tình nếu bạo lực tiếp tục. Hôm qua (12/1/2026) chính quyền Iran cho biết họ đã sẵn sàng cho một cuộc chiến nhưng sẵn sàng đàm phán với Mỹ. Đây dĩ nhiên là những đòn cương đòn hù, nhưng theo thiển ý tốt nhất Mỹ không nên dùng võ lực vào lúc này. Thay vào đó nên dùng đòn kinh tế, ngoại giao và kỹ thuật cao thâm hiểm để nhốt chặt con sư tử điên (nhà nước Cộng hòa Hồi giáo Iran) và rọ.
Đòn Kinh Tế
Từ lâu Washington đã cho áp dụng những lệnh trừng phạt (sanctions) đối với nền kinh tế Iran, hôm nay TT Trump tuyên bố sẽ cho áp đặt mức thuế 25% đồi với bất cứ quốc gia nào làm ăn với Iran. Đây chắc chắn sẽ là đòn chí tử đánh vào con sư tử đã đầy mình thương tích.
Đòn Ngoại Giao
Các quan chức Mỹ, bao gồm cả Thư ký Báo chí Tòa Bạch ốc, đã tuyên bố rằng ngoại giao là lựa chọn chính. TT Trump tuy hủy bỏ tất cả các cuộc họp với quan chức Iran cho đến khi “việc giết người biểu tình vô nghĩa dừng lại”, nhưng cho biết ông sẵn sàng đàm phán.
Để đạt hiệu quả tối đa, Mỹ cần làm việc với các đồng minh để thống nhất trong các lệnh trừng phạt ngoại giao, đối với những nhân vật liên quan đến việc vi phạm nhân quyền hay bắt cóc con tin.
Đòn Kỹ Thuật Cao Thâm Hiểm
Tấn công mạng (cyber-attacks) chống lại các cơ quan an ninh, hệ thống thông tin liên lạc và cơ sở quân sự của Iran. Tuy không trực tiếp xung đột quân sự nhưng cũng là những đòn tấn công chí mạng vào cơ quan quyền lực của nhà nước Hồi giáo này.
Làm việc với những công ty như SpaceX để cung cấp internet cho những người biểu tình qua hệ thống Starlink (hình như đang được thực hiện với sự giúp sức của Elon Musk), thúc đẩy việc sử dụng VPN để phá vỡ tình trạng cắt internet của chính phủ.
Tóm lại: Để tránh nhà nước Cộng hòa Hồi giáo Iran đổ thừa “thế lực ngoại bang” gây hấn, có thể kích đông lòng yêu nước, tinh thần quốc gia của Iran, tốt nhất Mỹ chỉ nên áp dụng những kế hoạch kinh tế ép tối đa, bắt tay với các đồng minh cô lập hóa nhà nước này, và dung cách tấn công mạng làm vô hiệu hóa những sở chỉ huy, cơ quan đầu não của nhà nước này, tốt hơn la dùng vũ lực thật sự. Cha ông mình chẳng từng nói chiêu “không đánh mà thành” mới là tuyệt diệu, chớ dùng võ lực là hạ sách, chuyện chẳng đặng đừng là gì.
Nghe tin buồn, nhạc sĩ Bảo Tố vừa qua đời ngày 12 tháng 1 năm 2026 nhằm ngày 24 tháng 11 năm Ất Tị tại thành phố San Jose, California, hưởng thọ 82 tuổi, xin viết mấy dòng tưởng nhớ người bạn văn nghệ nhiều năm tại Thung lũng Hoa vàng.
Nhớ lại năm 2015 từ Quận Cam trở lại San Jose, tôi mời anh ra quán cà phê, ngồi nghe anh kể chuyện đời mình mà viết một bài báo. Xin mời đọc để biết rõ về nhạc sĩ Bảo Tố.
Chương trình tang lễ nhạc sĩ Bảo Tố
“Nhạc sĩ Bảo Tố thuộc dòng hoàng tộc Nguyễn Phước của Triều Nguyễn, sinh năm 1944 tại quận Tuy Phước, tỉnh Bình Định.
Hồi còn nhỏ Bảo Tố học đàn Măng đô lin với một nhạc sĩ ở chung xóm. Tốt nghiệp trung học trường Cường Để thành phố Qui Nhơn năm 1965 và vào Sài Gòn học đại học Văn Khoa và đại học Vạn Hạnh.
Nhạc sĩ Bảo Tố và các thuyền nhân được tàu Cap Anamur vớt năm 1988
Tự học ghi ta năm 15 tuổi và trở thành nhạc sĩ chơi nhạc cụ này cùng Măng Đô Lin trong ban nhạc Tài Năng Mới của nhạc sĩ Lê Thương, ban nhạc Văn Phụng, ban nhạc Nguyễn Hiền ở đài phát thanh Sài Gòn và đài truyền hình Sài Gòn, ban nhạc Châu Kỳ, ban nhạc Trung Tâm Học Liệu của nhạc sĩ Hùng Lân dành cho các em thiếu nhi, chung với nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng.
Anh còn nhớ thời đó cứ một tiếng đồng hồ chơi đàn thì tiền thù lao được 240 đồng.
Nhạc sĩ Bảo Tố và Trần Chí Phúc tại Quận Cam năm 2021
Sáng tác đầu tay của nhạc sĩ Bảo Tố viết chung với Xuân Điềm vào năm 1966 là Mùa Xuân Tuổi Mộng do ca sĩ Phương Dung thu băng trong hãng đĩa Continental của nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông.
Sáng tác thứ nhì là Sau Lần Yêu “ Khi mình còn yêu những kỷ niệm ngày đầu, như hồng đào chớm nở, nhớ hoài những ngày chung sống bên nhau” do Phương Hồng Quế thu đĩa của hãng Continental.
Nhạc sĩ Bảo Tố ngồi đàn trại tị nạn năm 1988
Bản thứ ba là Trọn Đời Bên Nhau viết chung với nhạc sĩ Tuấn Hải năm 1967“ Chiều dừng quân anh ngắm mây lưng đồi, mơ về em giữa muôn hoa đua cười, thương nhớ vơi đầy gởi tình theo gió theo mây” do ca sĩ Hoàng Oanh thu cho hãng đĩa Continental.
Bản Mảnh Hồn Hoang năm 1968 “ Tình ta thôi đã lỡ, tiễn người đi, về thôi hết đêm rồi, chìm trong giấc mơ” do ca sĩ Thanh Lan thu băng trong hãng đĩa Asia của nhạc sĩ Anh Bằng.
Bản Em Chết Theo Ngày Vu Qui “ Em vâng theo lời mẹ, bên thềm chờ vu qui, thôi anh ơi đừng buồn, xin về và quên đi” do ca sĩ Lệ Thu thu trong băng nhựa trung tâm Thanh Thúy năm 1970.
Một số bản như Tình Ta Như Lúa Đơm Hoa” do Carol Kim thu trong băng nhạc trung tâm Shotguns, bản Tình Reo Trên Sóng Lúa Vàng do Connie Kim hát trong băng nhạc Shotguns; bản Trên Cây Hạnh Phúc do Thanh Lan ca , Gọi Em do Elvis Phương thu băng, Bước Công Viên do Thanh Thúy thu băng…
Tính cho đến năm 1975 nhạc sĩ Bảo Tố đã viết khoảng hai chục ca khúc và hầu hết được các ca sĩ thu vào băng nhạc. Anh có thêm bút hiệu là Anh Tố, Nguyễn Phước Tố.
Nhạc sĩ Bảo Tố trình diễn trại tị nạn Phi Luật Tân
Qua hải ngoại có 2 bản Em Chết Theo Ngày Vu Qui và Trọn Đời Thương Nhau được thu băng lại với giọng ca Ý Lan, Tuấn Vũ – Giao Linh…
Năm 1968, Bảo Tố vào quân đội với cấp bậc sĩ quan và được chuyển về trông coi Đoàn Văn Nghệ Trung Ương của Bộ Xây Dựng Nông Thôn trong đó có nhiều ca nhạc sĩ như Xuân Phát, Văn Hường, Văn Vỹ, Đinh Việt Lang, Anh Sơn, Diễm Chi, Tú Trinh…
Anh có cộng tác chung với một số nhạc sĩ như Viết Chung để sáng tác những bài hát cho Bộ Xây Dựng Nông Thôn như Nhân Dân Tự Vệ, Nông Thôn Mới…
Một kỷ niệm đáng nhớ là một lần dẫn đoàn văn nghệ đi lên tỉnh Quảng Đức để trình diễn thì bị pháo kích làm các anh chị em nghệ sĩ chui xuống hầm ẩn nấp; có lần đi quậnTân Châu phải mắc võng để ngủ ngoài trời, những lần lang thang đi lưu diễn khắp nơi mà bây giờ ôn lại quá khứ rất đẹp.
Anh cũng cộng tác để dạy nhạc cho các lớp của nhạc sĩ Hồng Vân, Bảo Thu tại Sài Gòn.
Một kỷ niệm vui khác là có lần nhạc sĩ Trầm Tử Thiêng nhận một sô đám cưới và mời Bảo Tố, Xuân Điềm chơi nhạc. Trầm Tử Thiêng gởi trống, đàn, dàn âm thanh cho Xuân Điềm trông coi, anh này ngủ quên bị trộm lấy mất làm cho tác giả bản Chuyện Một Chiếc Cầu Đã Gãy đã nghèo lại càng nghèo thêm.
Sau tháng 4 năm 1975, Bảo Tố bị tù Cộng Sản 5 năm qua các trại Trảng Lớn, Long Khánh…
Một kỷ niệm đặc biệt là vào năm 1978 nhân dịp Tết ở trong trại tù, Bảo Tố nổi hứng đàn ghi ta cho ca sĩ Duy Trác hát một bài của Cục Chỉnh Huấn là Thề Không Phản Bội Quê Hương “Ngàn cánh tay giơ lên, hàng ngàn cánh tay giơ lên , quyết đấu tranh cho một nền hòa bình công chính…” Và kế tiếp là bản Sài Gòn Chỉ Vui Khi Các Anh Về do Duy Trác sáng tác trong trại tù. “ Còn gì nữa đâu thành phố mộng mơ, thành phố đớn đau vẫn còn nhắn nhủ, Sài Gòn chỉ vui khi các anh về”. Các tù nhân lúc đó kéo đến cùng vỗ tay hưởng ứng hát theo rất vui. Cán bộ trại tù tới giải tán và mấy ngày sau Bảo Tố và Duy Trác bị nhốt riêng vì tội dám hát “nhạc phản động”.
Ra tù Cộng Sản năm 1980, Bảo Tố tìm đường vượt biển nhiều lần thất bại và đến lần thứ 7 mới thành công và được tàu Cap Anamur vớt năm 1988 đưa đến trại tị nạn Phi Luật Tân và sang Hoa Kỳ năm 1990, định cư tại thành phố San Jose cho đến nay.
Bắt đầu làm xướng ngôn viên cho đài phát thanh Đông Thành San Jose rồi lập chương trình phát thanh riêng lấy tên là Quê Hương Việt Nam rồi Chuông Vàng, Đài Cali rồi đến Cửu Long. Tên tuổi nhạc sĩ Bảo Tố rất quen thuộc với đồng hương Việt Nam tại thành phố San Jose qua giọng nói đậm chất xứ Nẫu trên làn sóng phát thanh.
Sau năm 1975 Bảo Tố có viết và trình diễn bản nhạc đấu tranh tại hải ngoại được khán giả chú ý là Tôi Đã Thấy Quỉ “ Trong hồ có con quỉ già là Hồ Chí Minh, ngoài đồng quỉ hô răng là Phạm Văn Đồng, cành lê có con quỉ đột là Lê Duẩn, mái tôn quỉ mập như heo là Tôn Đức Thắng, quỉ mặc áo giáp là Võ Nguyên Giáp, trốn chui từ chiến trường là Trường Chinh. Ôi quỉ đã vào nhà tù khắp quê hương. Ôi quỉ đã vào đồng bào chết thảm thương. Ôi quỉ đã vào bệnh tật chết thê lương.”
Anh viết 10 ca khúc Phật Giáo và thực hiện thành CD Phật Giáo Ca , phổ biến cho giới Phật tử và bán được cả 5 ngàn cuốn băng, được coi là thành công.
Một điều đặc biệt là từ năm 1983 đến năm 1985, Bảo Tố cùng một người bạn cùng cảm ứng từ một năng lực siêu hình để cả hai viết nên cả trăm ngàn câu thơ theo thể Song Thất Lục Bát nói về Đạo, nói về thế sự và phát hành bằng nhiều tập lấy tên là Việt Nam Hiển Thơ Mầu Nhiệm ghi tên tác giả là Diệu Như Tăng Dũng và Diệu Như Tăng Tố ( Bảo Tố ).
Cuộc đời văn nghệ của nhạc sĩ Bảo Tố đã đóng góp một số ca khúc vào dòng ca nhạc trước năm 1975; đã sinh hoạt cùng nhiều ca nhạc sĩ thời Sài Gòn; đã vào tù Cộng Sản 5 năm; đã tham dự nhiều sinh hoạt ca nhạc quê hương đấu tranh và đài phát thanh tại thành phố San Jose, Bắc Cali.
Năm nay bước vào tuổi thất tuần, anh vẫn khỏe mạnh và tiếp tục tham gia sinh hoạt ca nhạc trong cộng đồng Việt Nam tại San Jose. Câu hỏi sáng tác nào mà nhạc sĩ Bảo Tố ưng ý nhất thì anh trả lời : Em Chết Theo Ngày Vu Qui.”
*Bài viết về nhạc sĩ Bảo Tố đã phổ biến được 11 năm, anh rất vui và nói rằng khi nào anh qua đời thì Trần Chí Phúc cũng sẽ viết thêm một bài nữa.
Hôm nay lòng bồi hồi, tôi viết thêm mấy dòng về nhạc sĩ Bảo Tố.
Năm 2021, chương trình Ước Mơ Việt ở Quận Cam có mời nhạc sĩ Bảo Tố từ San Jose về tham dự vì anh là tác giả của một bài hát rất hay mang tên Em Yêu Cội Nguồn được các em thiếu nhi đồng ca.: “Dù nơi đâu cũng nhớ Việt Nam. Ngày hôm nay chúng con lo học hành. Để ngày mai chung sức dựng xây. Một Việt Nam Dân Chủ Tự Do. Không quên ơn tổ tiên ông bà. Không quên ơn các anh chiến sĩ. Và ta luôn khắc ghi trong lòng. Cội nguồn ta là người Việt Nam.”
Mấy năm cuối đời, Bảo Tố trở lại nghề phát thanh trên làn sóng 1430 AM cho một chương trình buổi sáng ở San Jose, thỉnh thoảng anh phát thanh những ca khúc mới của Trần Chí Phúc với tiếng hát Phong Dinh.
Tôi mong là có dịp cùng chơi đàn Ghi ta với tiếng đàn Măng Đô Lin của Bảo Tố trên sân khấu, nhưng không còn dịp nào nữa, thật bùi ngùi.
Ở quê nhà có sự xáp nhập các tỉnh, tỉnh Phú Yên quê Trần Chí Phúc và tỉnh Bình Định quê Bảo Tố đã mất tên- dù hai địa danh này đã có hàng mấy trăm năm lịch sử. Tôi đã hoàn tất bài hát Phú Yên Thương Nhớ trong đó có hai câu dân ca điệu Bài Chòi, đặc trưng của người dân Xứ Nẫu là Bình Định và Phú Yên.
Tôi định gọi phôn mời anh nghe và gợi ý rằng nhạc sĩ Bảo Tố nên viết một nhạc phẩm ngợi ca đất Bình Định nổi tiếng – nơi sinh của anh hùng Quang Trung Nguyễn Huệ, nhưng anh ra đi thật mau.
Tuần trước anh vẫn còn ra quán uống cà phê cùng bằng hữu thì đùng một cái vào nhà thương được hai ngày rồi anh giã từ mọi người.
Giã biệt nhạc sĩ Bảo Tố – cuộc đời thăng trầm trải qua cùng biến động của lịch sử đất nước. Sinh hoạt ca nhạc rộn ràng thời Việt Nam Cộng Hòa, bị tù Cộng Sản mấy năm rồi vượt biển, rồi qua Hoa Kỳ và tiếp tục sáng tác, đàn hát với cộng đồng ở San Jose.
Mãi nhớ tiếng nói giọng Nẫu chân chất của anh , tiếng đàn Măng Đô Lin du dương, tấm lòng son sắt với quê hương của nhạc sĩ Bảo Tố.
Có những cuộc gặp gỡ trong đời tưởng như tình cờ, nhưng kỳ thực là nhân duyên đã được sắp đặt từ rất lâu. Có những con người khi còn hiện diện giữa trần gian thì âm thầm, lặng lẽ, nhưng khi nằm xuống, khoảng trống để lại mới khiến ta bàng hoàng nhận ra rằng, một phần ký ức chung đã vĩnh viễn khép lại.
Với tôi, nhà báo Nguyễn Xuân Nam là một con người như thế.
Ngày mùng Ba Tết năm Canh Ngọ 1990, trong tiết xuân còn vương mùi hương trầm và tiếng chuông chùa ngân nhẹ, tôi đến Tu Viện Kim Sơn tại thành phố Watsonville để lễ Phật đầu năm. Sau thời kinh ngắn, tôi ngồi dùng tô bún riêu chay do các sư cô khoản đãi. Trong không gian giản dị ấy, tôi gặp anh Nguyễn Xuân Nam đang ngồi đối diện.
Chúng tôi trò chuyện rất tự nhiên, hỏi thăm nhau vài câu về nơi cư ngụ, rồi cùng bật cười khi phát hiện cả hai đều từ San Jose về chùa đón xuân, mừng Tết. Khi ấy, chúng tôi chưa biết rằng cuộc gặp gỡ giữa hai tô bún nóng ấy sẽ mở ra một tình thân kéo dài hơn ba thập niên, gắn liền với báo chí, truyền thông, Phật pháp và những nẻo đường thiện nguyện.
Một thời gian sau, tôi tình cờ gặp lại anh tại Santa Clara Fairground trên đường Tully trong dịp hội chợ cộng đồng. Lần này, anh đến với tư cách người làm báo đi lấy tin, còn tôi đảm trách vai trò MC cho một chương trình văn nghệ. Cuộc hội ngộ giữa chốn đông người khiến cả hai đều vui mừng. Chúng tôi ngồi lại uống nước giải khát trong lều nghệ sĩ, nói chuyện nhiều hơn, sâu hơn.
Bấy giờ, chữ nghĩa vẫn còn được trân trọng, chưa bị cuốn trôi quá nhanh bởi vòng xoáy mưu sinh. Anh cầm bút với niềm tin nghiêm cẩn của một người làm báo, còn tôi khi ấy vẫn đang theo đuổi con đường học vấn, nhưng cả hai đều có chung một lý tưởng: dấn thân cho sinh hoạt cộng đồng người Việt hải ngoại.
Trong câu chuyện ấy, anh Nguyễn Hữu Lục, một cư sĩ Phật giáo và phó ban tổ chức hội chợ bước vào. Anh quen cả anh Nam và tôi, thế là ba người nói chuyện rất ăn ý. Cũng từ đó, tôi biết anh Nam chính thức dấn thân vào nghề báo với tờ Thị Trường Tự Do, vào đầu thập niên 90 của thế kỷ XX.
Khi tôi đảm nhận vai trò chủ bút tờ Hoa Cành Nam, hậu thân của Nam Đồng Thư Xã phát hành nội bộ, đó là dịp để tôi và anh Nguyễn Xuân Nam trao đổi nhiều hơn về nghề báo, về trách nhiệm của chữ nghĩa, về sự mong manh của sự thật giữa đời sống nhiều biến động.
Chúng tôi gặp nhau thường xuyên trong sinh hoạt người Việt hải ngoại, nơi báo chí, văn hóa, nghệ thuật và truyền thông dần trở thành trung tâm kết nối cộng đồng, nơi những người Việt xa quê mang theo ký ức cũ, mang theo tiếng Việt còn nguyên vẹn trong tim.
Tôi nhỏ hơn anh Nam một tuổi nên rất dễ trao đổi quan điểm, cách sống trong xã hội mới. Anh hút thuốc rất nhiều, điều đó đôi lúc làm tôi khó chịu, nhưng mỗi khi nói đến Phật pháp, anh lại trở nên hăng say, nhiệt tâm, sẵn sàng đóng góp không mệt mỏi.
Khi anh khởi xướng chương trình radio Phố Đêm, anh mời tôi cộng tác cùng anh Thái Quốc Hùng, phụ trách mục “Food for Thought” trong suốt sáu, bảy năm. Sau đó, khi anh sáng lập nhật báo Calitoday, anh mời tôi làm Chủ biên mảng văn hóa, xã hội. Rồi khi xây dựng chương trình truyền hình Việt Nam 1, tôi đảm nhận vai trò bình luận hằng ngày trong suốt hơn 14 năm liên tục.
Năm 2002, chúng tôi cùng nhau xây dựng Hội Cư Sĩ Phật Tử Bắc California. Anh Tony Đinh làm Hội trưởng, anh Nguyễn Hữu Lục làm Hội phó, tôi giữ vai trò Thư ký, còn Nguyễn Xuân Nam phụ trách Ngoại vụ kiêm Truyền thông.
Sự kiện hi hữu của sinh hoạt này là Đại lễ Phật Đản năm 2008, tổ chức tại Andrew Hill High School, một đại lễ quy mô lớn nhất từ trước đến nay tại Hải Ngoại, quy tụ hàng trăm chư tôn đức Tăng Ni và hàng chục ngàn đồng bào Phật tử. Sự kiện ấy trở thành dấu mốc không thể quên, thôi thúc tôi viết cuốn “Y Phật Ước Mưa” để ghi nhận công lao của tất cả những con người âm thầm phụng sự, trong đó có anh Nguyễn Xuân Nam.
Chúng tôi còn cùng nhau thành lập nhóm Tình Ấm Mùa Đông, với anh Thái Quốc Hùng, Nguyễn Xuân Nam, Lê Thị Cẩm Vân và Nguyễn Hồng Dũng, chuyên làm thiện nguyện như giúp nạn nhân bạo hành, học sinh vô gia cư, lo hòm cho người quá cố, gây quỹ cứu giúp bão Ketsana tại Phi Luật tân cùng lụt lội tại Việt nam và nhiều công tác âm thầm khác. Trong mọi việc ấy, Nguyễn Xuân Nam luôn là người sẵn sàng đứng mũi chịu sào.
Cuộc tranh đấu cho sự kiện Tăng Ni Làng Mai chính thức tu học tại Bát Nhã Monastery tỉnh Lâm Đồng, Việt nam là một dấu ấn khác. Khi chính quyền địa phương dùng các biện pháp cưỡng bức, cắt điện, nước, gây áp lực để buộc tu sĩ rời đi vào tháng 9 năm 2009, anh Nguyễn Xuân Nam, với tư cách Chủ nhiệm hệ thống Calitoday, cùng chúng tôi thức suốt nhiều đêm trong gần một tháng để chuyển thông tin đến các tổ chức nhân quyền quốc tế, lên tiếng cho tự do tôn giáo.
Chúng tôi còn cùng nhau đi Ấn Độ, với anh Nguyễn Xuân Nam, Thái Quốc Hùng và Nguyễn Hồng Dũng, thực hiện bộ phim “Sông Hằng Huyền Bí”, ghi lại Tứ Động Tâm và các thánh tích Phật giáo tại Ấn Độ, Nepal và Thái Lan.
Những năm ấy, Hệ Thống Calitoday tổ chức Đại Nhạc Hội hằng năm, quy tụ hàng ngàn khán giả. Anh Nam thường nhờ tôi làm MC và đại diện tờ báo cảm ơn đồng hương, một kỷ niệm mà tôi luôn trân trọng ghi nhớ.
Khi Trung tâm Anh ngữ Nguyễn Phú Lâm ngưng hoạt động, anh Nam và tôi cùng mở Trung tâm Giáo dục Phù Đổng. Anh giao cho tôi trách nhiệm Hiệu trưởng từ năm 2015, cho đến khi đại dịch COVID-19 năm 2021 buộc trung tâm phải đóng cửa.
Đó là những ký ức vui buồn không thể phai mờ. Nguyễn Xuân Nam là người kiên nhẫn và bản lĩnh, đi trọn con đường báo chí đến hơi thở cuối cùng. San Jose ngày càng đông người Việt, sinh hoạt cộng đồng ngày càng phong phú, nhưng áp lực lên vai người làm báo cũng ngày càng nặng nề. Tuy nhiên với cá tính anh, càng cam go anh càng dấn thân, không chịu khuất phục.
Từ năm 2022 trở đi, bệnh tật ập đến. Anh thay đổi nhiều về sức khỏe. Cơn đột biến khiến anh phát âm khó tròn chữ, đi đứng chậm chạp, sinh hoạt trở nên nặng nề nhưng anh vẫn cố gắng xuất hiện trước công chúng, trên truyền hình, trong các đại lễ. Đó là nỗ lực phi thường và niềm đam mê đến tận cùng.
Trước Mùa Giáng Sinh 2025 khi tôi đang tham dự tang lễ của một người bào đệ phương xa thì nghe tin anh Nguyễn Xuân Nam vừa từ giã cõi đời. Tôi hơi bàng hoàng vì tháng trước tôi ghé thăm anh, dù đau yếu mà vẫn ngồi ghế xe lăn viết bài cho số báo kịp ra hôm sau, nghĩ tới đó tôi không kìm được nước mắt liền chắp tay cầu nguyện cho người em trước mặt và người anh phương xa, mong cả hai sớm siêu thoát nơi miền Phật quốc.
Mỗi người đến với đời đều mang một sứ mệnh. Tôi tin rằng Nguyễn Xuân Nam là một phần ký ức không thể thay thế của truyền thông Việt ngữ tại San Jose. Những đóng góp của anh, dù đôi khi không thuận tai người nghe, vẫn xứng đáng được ghi nhận hết sức trân trọng.
Xin tiễn biệt anh Nam. Mong rằng thần thức anh thấu rõ lời Phật dạy:
“Nhất thiết hữu vi pháp, Như mộng huyễn bào ảnh, Như lộ diệc như điện, Ưng tác như thị quán.”
Để anh mỉm cười nhìn lại cõi Sa Bà, nơi hơn thua được mất cuối cùng cũng tan như sương thu trên đầu ngọn cỏ.
Ngày nào chúng ta lập trang Cõi Vĩnh Hằng chấm net, (www.coivinhhang.net) ngờ đâu hôm nay anh đã thực sự an trú thiên thu nơi ấy.
Toàn thể những ai từng cầm tờ Nhật Báo Calitoday, từng nghe tiếng nói từ Truyền Hình Việt Nam 1 (www.truyenhinhvietnam1) sẽ mãi nhớ đến Nguyễn Xuân Nam. Riêng tôi, Nguyễn Hồng Dũng, xin nhất tâm niệm danh hiệu Đức Phật A Di Đà, cầu mong hương linh anh vãng sanh Tịnh Độ.
(Reuters) – Cựu Tổng thống Mỹ Bill Clinton và cựu Ngoại trưởng Hillary Clinton hôm thứ Ba tuyên bố từ chối ra điều trần trong cuộc điều tra do phe Cộng hòa dẫn dắt tại Quốc hội liên quan đến Jeffrey Epstein, kẻ phạm tội tình dục đã bị kết án và hiện đã qua đời, cho rằng đây là một cuộc điều tra mang động cơ đảng phái.
“Mỗi người đều phải tự quyết định khi nào mình đã thấy đủ, chịu đủ, và sẵn sàng đứng lên vì đất nước này – vì các nguyên tắc và vì người dân – bất kể hậu quả ra sao,” hai ông bà Clinton viết trong thư gửi Dân biểu Cộng hòa James Comer, Chủ tịch Ủy ban Giám sát Hạ viện. “Với chúng tôi, thời điểm đó là bây giờ.”
Ông Comer cho biết ủy ban sẽ họp vào tuần tới để tiến hành thủ tục tuyên bố khinh thường Quốc hội đối với Bill Clinton – điều có thể dẫn tới các cáo buộc hình sự.
Một phát ngôn viên của ủy ban nói rằng họ cũng sẽ bắt đầu thủ tục tương tự đối với bà Hillary Clinton – ứng viên tổng thống của đảng Dân chủ năm 2016 – nếu bà không xuất hiện trước ủy ban vào ngày thứ Tư.
Hai ông bà Clinton cho biết họ đã cố gắng cung cấp “chút ít thông tin” mà họ nắm được để hỗ trợ cuộc điều tra, đồng thời cáo buộc ông Comer đang đánh lạc hướng khỏi những hành động của chính quyền Trump.
Epstein chết trong trại giam năm 2019, trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của Donald Trump, khi đang chờ xét xử các cáo buộc buôn bán tình dục theo luật liên bang. Cái chết của Epstein được kết luận là tự sát.
“Nếu chính phủ đã không làm tất cả những gì cần thiết để điều tra và truy tố những tội ác này – vì bất cứ lý do gì – thì đó mới phải là trọng tâm công việc của ông… Không có bằng chứng nào cho thấy ông đang làm như vậy,” lá thư viết.
Hai ông bà Clinton nói thêm: “Không có lời giải thích hợp lý nào cho việc ông đang làm, ngoài chính trị đảng phái.”
Các chuyến thăm Tòa Bạch Ốc và những chuyến bay liên quan Epstein
Ông Comer nói “đa số người Mỹ” muốn Bill Clinton trả lời về mối quan hệ giữa ông với Epstein. Dân biểu Cộng hòa bang Kentucky cho biết Epstein đã 17 lần tới Tòa Bạch Ốc trong thời gian Clinton còn tại nhiệm và cựu tổng thống đã bay trên máy bay của Epstein khoảng 27 lần.
Ông Clinton từng bày tỏ sự hối tiếc về mối quan hệ này và nói rằng ông không biết gì về các hoạt động phạm tội của Epstein. Cho đến nay, không có bằng chứng cho thấy ông Clinton liên quan đến buôn bán tình dục.
“Không ai đang cáo buộc Bill Clinton làm điều gì sai trái,” ông Comer nói. “Chúng tôi chỉ có câu hỏi.”
Bộ Tư pháp Mỹ thời gian qua đã công bố các hồ sơ liên quan đến những cuộc điều tra hình sự về Epstein – người từng có quan hệ với cả Trump lẫn vợ chồng Clinton – nhằm tuân thủ một đạo luật minh bạch được Quốc hội thông qua.
Trong một thư riêng gửi ủy ban hồi thứ Hai, các luật sư của vợ chồng Clinton cho rằng trát đòi điều trần đối với họ là không hợp lệ, không thể cưỡng chế thi hành, và “không gì khác ngoài một thủ đoạn nhằm bôi nhọ các đối thủ chính trị, theo chỉ đạo của Tổng thống Trump.”
(Reuters) – Một đoàn tàu đã bị trật bánh ở vùng đông bắc Thái Lan vào sáng thứ Tư sau khi một cần cẩu thi công rơi trúng hai toa, khiến ít nhất 31 người thiệt mạng và 64 người bị thương, theo Bộ Y tế Thái Lan.
Tai nạn xảy ra vào buổi sáng tại huyện Sikhio, tỉnh Nakhon Ratchasima, cách Bangkok khoảng 230 km về phía đông bắc, trên chuyến tàu xuất phát từ thủ đô đi tỉnh Ubon Ratchathani.
Bộ trưởng Giao thông Thái Lan Phiphat Ratchakitprakarn cho biết có 195 người trên tàu, đồng thời ông đã chỉ đạo mở một cuộc điều tra toàn diện.
Theo nhà chức trách, chiếc cần cẩu khi đó đang hoạt động trong dự án đường sắt cao tốc thì bất ngờ sập, rơi trúng đoàn tàu đang chạy qua, khiến tàu trật bánh và bốc cháy trong thời gian ngắn.
Khói bốc lên dày đặc từ hiện trường
Các hình ảnh do Bộ Y tế chia sẻ cho thấy nhiều toa tàu bị lật nghiêng cạnh khu cây bụi, lực lượng cứu hỏa đang dập lửa trong lúc khói đen cuồn cuộn bốc lên.
Một đoạn video trước đó tại hiện trường – được Reuters xác minh – cho thấy nhân viên cứu hộ cố gắng đưa nạn nhân ra khỏi một toa tàu bị biến dạng nghiêm trọng; một số hành khách bị thương nặng đã được đưa lên xe cứu thương.
Dự án đường sắt cao tốc trên cao – một trong nhiều dự án lớn đang thi công tại Thái Lan – được xây dựng phía trên tuyến đường sắt hiện hữu. Một phần cần cẩu bị sập hiện vẫn mắc vào các cột bê tông nâng đỡ tuyến mới, với nhiều mảnh vỡ còn treo lơ lửng phía trên đường ray bên dưới.
Công trình này thuộc đoạn Bangkok – Nakhon Ratchasima, là một phần của dự án đường sắt cao tốc xuyên quốc gia kết nối thủ đô Thái Lan với Côn Minh (Kunming), tây nam Trung Quốc.
Một quan chức chính phủ cho biết Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul, hiện đang vận động tái tranh cử cho cuộc bầu cử tháng tới, dự kiến sẽ đến hiện trường trong ngày thứ Tư.
Nhà thầu ITD cam kết bồi thường
Italian-Thai Development Public Company Limited (ITD) – đơn vị được giao thi công đoạn tuyến nói trên – đã ra thông cáo bày tỏ tiếc thương và cho biết sẽ bồi thường và hỗ trợ gia đình những người thiệt mạng hoặc bị thương do vụ sập cần cẩu.
Hồi tháng 3 năm ngoái, một tòa nhà 30 tầng đang xây tại Bangkok do liên doanh có ITD tham gia đã bị sập khiến 89 người thiệt mạng, sau khi một trận động đất mạnh 8,8 độ rung chuyển nước láng giềng Myanmar.
Chủ tịch ITD Premchai Karnasuta đã bị truy tố vào tháng 8 cùng 22 người khác vì cáo buộc tắc trách và vi phạm quy định xây dựng. Vị lãnh đạo này cùng 14 người khác phủ nhận sai phạm khi bị bắt hồi tháng 5.
Tuyến đường sắt cao tốc sẽ nối với Trung Quốc qua Lào
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ning cho biết tại cuộc họp báo rằng chính phủ Trung Quốc đặc biệt coi trọng an toàn của các dự án và nhân sự, đồng thời đang theo dõi tình hình.
“Hiện tại, có vẻ như đoạn tuyến liên quan do một doanh nghiệp Thái Lan thi công. Nguyên nhân tai nạn vẫn đang được điều tra,” bà nói.
Dự án đường sắt cao tốc sẽ kết nối với Trung Quốc thông qua Lào. Chính phủ Thái Lan cho biết năm ngoái rằng hơn một phần ba khối lượng thi công đoạn Bangkok – Nakhon Ratchasima đã hoàn thành, và toàn tuyến kéo dài đến Nong Khai (giáp Lào) dự kiến hoàn tất vào năm 2030.
(Reuters) – Tập đoàn bán lẻ hàng hiệu cao cấp Saks Global đã nộp đơn xin bảo hộ phá sản vào đêm thứ Ba, trong một trong những vụ sụp đổ lớn nhất của ngành bán lẻ kể từ sau đại dịch. Động thái này diễn ra chỉ hơn một năm sau thương vụ sáp nhập đưa Saks Fifth Avenue, Bergdorf Goodman và Neiman Marcus về chung một “mái nhà”.
Vụ phá sản khiến tương lai của mảng thời trang xa xỉ tại Mỹ thêm bất định. Tuy nhiên, nhà bán lẻ này cho biết sáng thứ Tư rằng các cửa hàng vẫn sẽ tiếp tục mở cửa trước mắt, sau khi hoàn tất một gói tài trợ 1,75 tỷ USD và bổ nhiệm lãnh đạo điều hành mới.
Cựu CEO chuỗi Neiman Marcus, Geoffroy van Raemdonck, sẽ thay Richard Baker – người được xem là kiến trúc sư của chiến lược thâu tóm đã khiến Saks Global gánh nợ nặng.
Ngoài ra, Saks Global cũng bổ nhiệm hai cựu lãnh đạo Neiman Marcus: Darcy Penick làm Giám đốc thương mại (Chief Commercial Officer) và Lana Todorovich làm Giám đốc phụ trách quan hệ đối tác thương hiệu toàn cầu.
Theo hồ sơ nộp tại Tòa phá sản liên bang Mỹ ở Houston (Texas), Saks Global ước tính tổng tài sản và tổng nợ của họ đều nằm trong khoảng từ 1 tỷ đến 10 tỷ USD.
Quy trình phá sản nhằm tạo điều kiện để tập đoàn thời trang xa xỉ này đàm phán tái cơ cấu nợ với các chủ nợ hoặc tìm chủ sở hữu mới. Nếu không đạt được thỏa thuận, công ty có thể bị buộc phải đóng cửa.
Từng là thương hiệu được giới giàu có và nổi tiếng ưa chuộng – từ Gary Cooper đến Grace Kelly – Saks rơi vào khó khăn sau đại dịch COVID-19 khi cạnh tranh từ thương mại điện tử gia tăng, còn các thương hiệu xa xỉ ngày càng chuyển sang tự bán hàng tại cửa hàng riêng thay vì phụ thuộc vào chuỗi bách hóa.
Cửa hàng Saks Fifth Avenue đầu tiên – nổi tiếng vì phân phối các thương hiệu độc quyền như Chanel, Cucinelli, Burberry và các màn trình diễn ánh đèn Giáng sinh – được nhà tiên phong bán lẻ Andrew Saks khai trương từ năm 1867.
Gói tài trợ để duy trì hoạt động
Saks Global cho biết gói tài trợ mới sẽ mang lại 1 tỷ USD tiền mặt ngay lập tức thông qua khoản vay “debtor-in-possession” (khoản vay dành cho doanh nghiệp đang trong quy trình phá sản) do một nhóm nhà đầu tư cung cấp.
Trước đó, Reuters đưa tin khoản vay này do Pentwater Capital Management (Naples, Florida) và Bracebridge Capital (Boston) dẫn đầu.
Ngoài ra, Saks Global sẽ có thêm 240 triệu USD từ một khoản vay dựa trên tài sản bảo đảm do các bên cho vay theo mô hình “asset-based lenders” cung cấp.
Công ty cũng cho biết sẽ được tiếp cận 500 triệu USD tài trợ từ nhóm nhà đầu tư sau khi rời khỏi tình trạng bảo hộ phá sản – dự kiến diễn ra vào cuối năm nay.
Saks Global đề nghị tòa cho phép trì hoãn việc nộp các báo cáo tài chính của nhóm nhà đầu tư thêm 45 ngày, đến 13/3/2026.
Chanel và Kering nằm trong nhóm chủ nợ lớn
Theo hồ sơ tòa án, nhiều thương hiệu xa xỉ nằm trong danh sách chủ nợ không có bảo đảm (unsecured creditors), đứng đầu là Chanel với khoảng 136 triệu USD, và tập đoàn sở hữu Gucci là Kering với 60 triệu USD. Tập đoàn xa xỉ lớn nhất thế giới LVMH cũng được liệt kê là chủ nợ không bảo đảm với 26 triệu USD.
Tổng cộng, Saks Global ước tính có 10.001 đến 25.000 chủ nợ.
Tập đoàn Kering (có các thương hiệu như Yves Saint Laurent và Balenciaga) từ chối bình luận. Chanel, LVMH và Richemont không phản hồi yêu cầu bình luận.
Thương vụ Neiman Marcus làm gánh nợ tăng vọt
Năm 2024, ông Baker đã đứng sau thương vụ thâu tóm Neiman Marcus bởi công ty Hudson’s Bay của Canada (đơn vị sở hữu Saks từ năm 2013), sau đó tách mảng tài sản xa xỉ tại Mỹ để lập Saks Global, hợp nhất ba tên tuổi có ảnh hưởng lớn trong lịch sử thời trang Mỹ hơn một thế kỷ.
Thương vụ trị giá 2,7 tỷ USD này được xây dựng dựa trên khoảng 2 tỷ USD nợ vay, cùng phần góp vốn từ các nhà đầu tư như Amazon, Salesforce và Authentic Brands – được liệt kê trong hồ sơ tòa với tư cách nhà đầu tư vốn chủ sở hữu.
Ban đầu, thương vụ Neiman Marcus được thiết kế để tạo nên một “đại gia” hàng xa xỉ, nhưng lại khiến Saks Global ôm nợ đúng lúc thị trường xa xỉ toàn cầu bắt đầu chững lại.
Năm ngoái, Saks Global gặp khó khăn trong thanh toán cho nhà cung ứng, khiến nhiều đơn vị bắt đầu ngừng giao hàng.
Tình trạng kệ hàng trống trải được cho là đã khiến khách hàng chuyển sang các đối thủ như Bloomingdale’s – đơn vị ghi nhận doanh số mạnh trong năm 2025 – khiến sức ép lên Saks Global càng lớn.
“Người giàu vẫn mua sắm,” nhà phân tích David Swartz của Morningstar nói tháng trước, “chỉ là họ không còn mua nhiều ở Saks như trước.”
Trong bối cảnh cạn tiền mặt, tháng trước Saks Global đã bán bất động sản của cửa hàng chủ lực Neiman Marcus tại Beverly Hills với giá không được tiết lộ. Công ty cũng tìm cách bán một phần cổ phần thiểu số tại chuỗi bách hóa độc quyền Bergdorf Goodman để giảm nợ.
Ngày 30/12, Saks Global đã không thể thanh toán khoản lãi vượt 100 triệu USD đối với trái phiếu đang lưu hành.
TOKYO (Reuters) – Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi dự kiến sẽ giải tán Quốc hội vào tuần tới và kêu gọi tổng tuyển cử trước thời hạn, theo lời Tổng thư ký đảng của bà cho biết hôm thứ Tư. Động thái này nhằm tìm kiếm sự hậu thuẫn của cử tri đối với kế hoạch chi tiêu công, vốn đã khiến thị trường tài chính dao động.
Hai nghị sĩ thuộc đảng cầm quyền nói với Reuters rằng bà Takaichi đang cân nhắc tổ chức bầu cử vào ngày 8/2, nhưng yêu cầu giấu tên vì tính nhạy cảm của thông tin.
“Chúng ta cần một ủy nhiệm mới từ cử tri,” ông Shunichi Suzuki, Tổng thư ký Đảng Dân chủ Tự do (LDP), nói với phóng viên sau cuộc gặp với bà Takaichi, đồng thời cho biết Thủ tướng sẽ trình bày kế hoạch của mình vào thứ Hai tới.
Là nữ Thủ tướng đầu tiên trong lịch sử Nhật Bản, bà Takaichi đang muốn tận dụng làn sóng ủng hộ tăng mạnh kể từ khi nhậm chức vào tháng 10, dù nhiệm kỳ của bà cũng đã châm ngòi cho một cuộc đối đầu ngoại giao lớn với Trung Quốc – quốc gia láng giềng có ảnh hưởng hàng đầu trong khu vực.
Ông Suzuki nói rằng cuộc bỏ phiếu sắp tới sẽ cho phép cử tri đánh giá liên minh cầm quyền mới giữa LDP với Đảng Đổi mới Nhật Bản (Japan Innovation Party), thường gọi là Ishin, một đảng có xu hướng cánh hữu. Bà Takaichi lập liên minh này sau khi chia tay Komeito – đối tác liên minh lâu năm và ôn hòa hơn của LDP – vào năm ngoái.
“Một lý do để giải tán Quốc hội là vì cuộc bầu cử trước đó diễn ra dưới chính quyền liên minh LDP–Komeito; công chúng vẫn chưa đưa ra phán quyết đối với sự thay đổi đối tác liên minh của chúng ta,” ông Suzuki nói thêm.
“Tín hiệu” gửi tới Bắc Kinh
Theo ông Suzuki, cuộc bầu cử cũng sẽ kiểm nghiệm mức độ ủng hộ của người dân đối với kế hoạch của bà Takaichi về việc tăng chi tiêu chính phủ nhằm kích thích tăng trưởng, đồng thời tăng ngân sách quốc phòng theo chiến lược an ninh quốc gia điều chỉnh.
Những thông tin tuần trước rằng bà Takaichi cân nhắc bầu cử sớm đã khiến đồng yen và trái phiếu chính phủ Nhật bị bán tháo, do giới đầu tư lo ngại việc nền kinh tế phát triển đang mang gánh nợ lớn hàng đầu thế giới này sẽ lấy nguồn lực ở đâu để tài trợ cho chương trình mở rộng tài khóa.
Cuộc bầu cử cũng diễn ra giữa lúc Nhật Bản và Trung Quốc đang trải qua cuộc tranh chấp nghiêm trọng nhất trong hơn một thập niên giữa hai nền kinh tế lớn nhất châu Á.
Năm ngoái, bà Takaichi tuyên bố rằng nếu Trung Quốc tấn công Đài Loan, điều đó có thể trở thành mối đe dọa mang tính sống còn đối với Nhật Bản – phát biểu mà Bắc Kinh yêu cầu bà rút lại. Tuy nhiên, bà đã không làm vậy, dẫn đến các biện pháp đáp trả của Trung Quốc như khuyến cáo công dân không du lịch sang Nhật và áp hạn chế đối với xuất khẩu hàng hóa lưỡng dụng.
“Cuộc bầu cử này nhiều khả năng sẽ được quyết định bởi cách bà xử lý vấn đề kinh tế,” ông Jeremy Chan, nhà phân tích cấp cao về Đông Bắc Á của công ty tư vấn rủi ro chính trị Eurasia Group, nhận định.
“Tuy nhiên, lợi thế của bà Takaichi nếu thắng thuyết phục là điều đó cũng sẽ gửi tín hiệu tới Bắc Kinh rằng bà sẽ còn tại vị lâu dài, và các biện pháp gây sức ép của Trung Quốc sẽ không thể buộc bà phải rời ghế.”
Trong bối cảnh thời điểm bầu cử có thể làm phức tạp việc thông qua ngân sách năm 2026 trước khi năm tài khóa kết thúc vào tháng 3, báo Yomiuri đưa tin bà Takaichi đang cân nhắc một biện pháp chi tiêu tạm thời.
(Reuters) – Tehran đã cảnh báo các quốc gia láng giềng đang cho Mỹ đồn trú quân rằng Iran sẽ trả đũa bằng cách tấn công các căn cứ quân sự của Hoa Kỳ nếu Washington thực hiện những đe dọa can thiệp vào các cuộc biểu tình tại Iran, một quan chức cấp cao Iran nói với Reuters hôm thứ Tư.
Ba nhà ngoại giao cho biết một số nhân sự đã được khuyến cáo rời khỏi căn cứ không quân chủ lực của Mỹ trong khu vực, dù hiện chưa có dấu hiệu về một cuộc di tản quy mô lớn, như từng diễn ra trong những giờ ngay trước vụ Iran phóng tên lửa tấn công căn cứ này hồi năm ngoái.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đe dọa sẽ can thiệp để ủng hộ người biểu tình tại Iran, nơi một tổ chức nhân quyền cho biết 2.600 người đã thiệt mạng trong những ngày gần đây trong chiến dịch trấn áp – được xem là một trong những phong trào phản kháng lớn nhất từ trước đến nay chống lại chế độ giáo sĩ.
Theo một đánh giá từ phía Israel, ông Trump đã quyết định can thiệp, tuy nhiên phạm vi và thời điểm hành động vẫn chưa rõ ràng, một quan chức Israel nói.
Ba nhà ngoại giao nói với Reuters rằng một số nhân sự đã được khuyến cáo rời Căn cứ Không quân Al Udeid của Mỹ tại Qatar trước tối thứ Tư. Một nhà ngoại giao mô tả đây là sự “điều chỉnh tư thế” (posture change), chứ không phải “lệnh di tản bắt buộc”.
Hiện chưa có dấu hiệu của việc di chuyển ồ ạt binh sĩ khỏi căn cứ này sang sân vận động bóng đá và trung tâm mua sắm gần đó – điều đã từng xảy ra năm ngoái trước khi Iran phóng tên lửa vào Al Udeid để trả đũa các cuộc không kích của Mỹ nhằm vào mục tiêu hạt nhân Iran.
Đại sứ quán Mỹ tại Doha hiện chưa bình luận, còn Bộ Ngoại giao Qatar cũng chưa phản hồi yêu cầu bình luận.
Trump đã công khai đe dọa can thiệp vào Iran nhiều ngày qua, dù không nêu cụ thể. Trong cuộc phỏng vấn với CBS News hôm thứ Ba, ông Trump tuyên bố sẽ có “hành động rất mạnh” nếu Iran xử tử người biểu tình. “Nếu họ treo cổ họ, các bạn sẽ thấy một số điều,” ông nói. Ông cũng kêu gọi người Iran tiếp tục xuống đường và giành quyền kiểm soát các định chế, tuyên bố “cứu trợ đang trên đường đến”.
Quan chức Iran – một nhân vật cấp cao, phát biểu với điều kiện giấu tên – cho biết Tehran đã yêu cầu các đồng minh của Mỹ trong khu vực “ngăn Washington tấn công Iran”.
“Tehran đã nói với các quốc gia trong vùng, từ Saudi Arabia và UAE đến Thổ Nhĩ Kỳ, rằng các căn cứ Mỹ trên lãnh thổ những nước này sẽ bị tấn công nếu Mỹ nhắm vào Iran,” quan chức này nói.
Ông cũng cho biết các liên lạc trực tiếp giữa Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi và Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff đã bị đình chỉ, cho thấy căng thẳng đang leo thang.
Một nguồn tin Israel thứ hai, là quan chức chính phủ, cho biết nội các an ninh của Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã được báo cáo muộn tối thứ Ba về khả năng chế độ Iran sụp đổ hoặc Mỹ can thiệp. Israel đã giao chiến 12 ngày với Iran hồi năm ngoái, và Mỹ tham gia vào giai đoạn cuối.
Mỹ hiện có lực lượng triển khai rộng khắp khu vực, bao gồm tổng hành dinh tiền phương của Bộ Chỉ huy Trung tâm (CENTCOM) đặt tại Al Udeid (Qatar) và trụ sở Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ tại Bahrain.
Iran liên lạc với Thổ Nhĩ Kỳ, UAE, Qatar
Truyền thông nhà nước Iran đưa tin lãnh đạo cơ quan an ninh cấp cao nhất Iran Ali Larijani đã điện đàm với Ngoại trưởng Qatar, còn ông Araqchi đã trao đổi với các đối tác UAE và Thổ Nhĩ Kỳ.
Theo truyền thông Iran, ông Araqchi nói với Ngoại trưởng UAE Sheikh Abdullah bin Zayed rằng “tình hình đã ổn định” và người Iran quyết tâm bảo vệ chủ quyền và an ninh trước bất kỳ sự can thiệp từ bên ngoài nào.
Việc tiếp cận thông tin từ bên trong Iran vẫn bị hạn chế bởi tình trạng cắt internet.
Nhóm nhân quyền HRANA (trụ sở tại Mỹ) cho biết họ đã xác minh 2.403 người biểu tình và 147 người liên quan chính quyền thiệt mạng. Một quan chức Iran nói với Reuters hôm thứ Ba rằng khoảng 2.000 người đã bị giết.
Chính quyền Iran cáo buộc Mỹ và Israel kích động bất ổn, do những người mà họ gọi là “khủng bố” thực hiện.
Chánh án Iran thúc giục xét xử nhanh
Khi thăm một nhà tù tại Tehran nơi giam giữ người bị bắt vì biểu tình, Chánh án tối cao Iran nói cần phải nhanh chóng xét xử và trừng phạt những kẻ “chặt đầu hoặc đốt người” để đảm bảo các sự kiện như vậy không tái diễn.
HRANA cho biết tổng số người bị bắt đến nay là 18.137 người.
Đài truyền hình nhà nước Iran cho biết hôm thứ Tư sẽ có lễ tang tại Tehran dành cho hơn 100 thường dân và nhân viên an ninh thiệt mạng trong bất ổn.
Hengaw – một tổ chức nhân quyền người Kurd tại Iran – cho biết một người đàn ông 26 tuổi tên Erfan Soltani, bị bắt liên quan biểu tình tại thành phố Karaj, sẽ bị hành quyết vào thứ Tư. Tuy nhiên, Hengaw nói Reuters rằng họ chưa thể xác nhận án tử đã được thi hành. Reuters cũng chưa thể kiểm chứng độc lập.
Hôm thứ Hai, Iran tổ chức các cuộc мит-tinh ủng hộ chính phủ như một biểu hiện hậu thuẫn cho chế độ giáo sĩ. Cho đến nay chưa có dấu hiệu rạn nứt trong lực lượng an ninh – vốn đã nhiều lần dập tắt các đợt biểu tình trước đây.
Dù chính quyền Iran từng vượt qua các cuộc phản kháng trong quá khứ, làn sóng bất ổn lần này diễn ra trong bối cảnh Tehran vẫn đang phục hồi sau cuộc chiến năm ngoái, và vị thế khu vực của Iran bị suy yếu sau những đòn giáng vào các đồng minh như Hezbollah ở Lebanon kể từ các cuộc tấn công do Hamas dẫn đầu vào Israel ngày 7/10/2023.
Khi được hỏi cụm từ “cứu trợ đang trên đường đến” có nghĩa gì, ông Trump nói với các phóng viên hôm thứ Ba rằng họ “tự suy ra đi”. Trump cho biết hành động quân sự là một trong những lựa chọn ông đang cân nhắc để trừng phạt Iran vì cuộc đàn áp.
“Những vụ giết chóc có vẻ rất nghiêm trọng, nhưng chúng ta chưa chắc chắn hoàn toàn,” Trump nói khi trở lại khu vực Washington từ Detroit, đồng thời cho biết sẽ biết thêm sau khi nhận báo cáo vào tối thứ Ba.
Hôm thứ Hai, Trump công bố mức thuế nhập khẩu 25% đối với sản phẩm từ bất kỳ quốc gia nào tiếp tục làm ăn với Iran – một nước xuất khẩu dầu lớn. Bộ Ngoại giao Mỹ hôm thứ Ba cũng kêu gọi công dân Mỹ rời Iran ngay lập tức.
