(AP) — Thượng viện Mỹ đang vật lộn với một phiên họp kéo dài suốt đêm đến tận sáng thứ Ba, khi các lãnh đạo Cộng hòa tìm cách giành đủ phiếu ủng hộ cho siêu dự luật cắt giảm thuế và chi tiêu của Tổng thống Donald Trump, đồng thời chống chọi với hàng loạt tu chính án – phần lớn đến từ phe Dân chủ nhằm đánh bại gói luật.

Hồi kết vẫn chưa thấy đâu. Lãnh đạo khối đa số Thượng viện John Thune (bang South Dakota) đang cố gắng đạt một thỏa thuận vào phút chót giữa hai phe trong chính đảng của ông: một bên lo ngại cắt giảm Medicaid sẽ khiến hàng triệu người mất quyền chăm sóc y tế, và bên kia – cánh bảo thủ – đòi cắt sâu hơn nữa để kiềm chế bội chi đang phình to vì giảm thuế.

Có lúc Thune tuyên bố họ đã vào “giai đoạn nước rút” khi chạy vội qua hành lang Quốc hội, nhưng sau đó phải lùi bước, thừa nhận rằng “tiến triển vẫn mơ hồ.”

Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson cùng lúc cảnh báo Thượng viện sẽ còn gặp trắc trở khi gói luật quay lại Hạ viện để bỏ phiếu lần cuối – trong khi nhiều dân biểu vẫn đang được gọi về Washington trước hạn chót Quốc khánh 4/7 của Trump.

“Tôi đã năn nỉ các đồng nghiệp Thượng viện, làm ơn, làm ơn, giữ nguyên càng sát với dự luật Hạ viện càng tốt,” Johnson, nghị sĩ Cộng hòa từ Louisiana nói. Hạ viện đã thông qua phiên bản của họ từ tháng trước.

Thời khắc quyết định cho Đảng Cộng hòa
Cộng hòa đang kiểm soát cả hai viện Quốc hội và chạy đua với thời gian để hoàn tất công việc trước kỳ nghỉ lễ Quốc khánh. Dự luật dài 940 trang – mang tên chính thức là “One Big Beautiful Bill Act” – đang chiếm trọn sự chú ý của Quốc hội và được Tổng thống Trump coi là ưu tiên hàng đầu.

Ngay sau nửa đêm, Trump đăng bài trên mạng xã hội gọi đây là “có lẽ là dự luật vĩ đại và quan trọng nhất từ trước đến nay.” Phó Tổng thống JD Vance thì liên tục thúc giục Thượng viện: “Hãy thông qua dự luật.”

Thune không có nhiều dư địa khi chỉ được phép mất tối đa ba phiếu Cộng hòa. Nhưng hiện đã có hai thượng nghị sĩ tuyên bố phản đối: Thom Tillis (North Carolina) lo Medicaid bị cắt sẽ khiến dân mất bảo hiểm, và Rand Paul (Kentucky) phản đối việc nâng trần nợ công. Tillis còn bất ngờ tuyên bố không tái tranh cử sau khi Trump đe dọa sẽ hỗ trợ người khác tranh ghế ông.

Mọi chú ý đổ dồn về hai Thượng nghị sĩ trung dung: Lisa Murkowski (Alaska) và Susan Collins (Maine), cả hai đều nêu lo ngại về cắt giảm y tế. Đồng thời, bốn thượng nghị sĩ bảo thủ – Rick Scott, Mike Lee, Ron Johnson, và Cynthia Lummis – đang đòi cắt mạnh tay hơn và có cuộc họp bí mật gần nửa đêm trong văn phòng Thune.

Trong khi đó, trên mạng xã hội, tỷ phú Elon Musk lại chỉ trích dữ dội Đảng Cộng hòa, gọi họ là “Đảng Heo Mập” vì chấp nhận tăng trần nợ thêm 5 ngàn tỷ USD – điều cần thiết để chính phủ tiếp tục vay nợ chi tiêu.

Lãnh đạo khối Dân chủ Thượng viện, ông Chuck Schumer, nói đảng ông đang làm rõ “mức độ khủng khiếp” của dự luật. “Đảng Cộng hòa đang rối loạn vì chính họ cũng biết dự luật này bị dân phản đối dữ dội,” Schumer phát biểu.

Dự luật sẽ gây hậu quả lớn
Phân tích mới nhất từ Văn phòng Ngân sách Quốc hội (CBO) cho thấy 11,8 triệu người Mỹ sẽ mất bảo hiểm y tế vào năm 2034 nếu dự luật này được thông qua. Gói luật cũng sẽ làm tăng thâm hụt ngân sách gần 3.300 tỷ USD trong vòng 10 năm tới.

Không nhiều Thượng nghị sĩ Cộng hòa tỏ ra hài lòng với bản dự luật cuối cùng, cả ở Thượng viện lẫn Hạ viện.

Tillis gọi dự luật là “sự phản bội” cam kết của Tổng thống rằng sẽ không tước quyền chăm sóc y tế của người dân, nhất là khi các bệnh viện nông thôn đối mặt nguy cơ đóng cửa.

Collins đề xuất nâng quỹ cứu trợ bệnh viện nông thôn từ 25 lên 50 tỷ USD nhưng bị bác bỏ. Murkowski thì đang cố thương lượng điều khoản để người dân Alaska không bị cắt Medicaid và tem phiếu thực phẩm, đồng thời yêu cầu tăng tiền bồi hoàn chi phí y tế liên bang cho bang bà. Cả hai chưa công bố sẽ bỏ phiếu thế nào.

“Im lặng hoàn toàn,” Murkowski đáp khi được hỏi.

Nội dung gói luật “One Big Beautiful Bill”
Theo phân tích CBO, dự luật bao gồm 4.500 tỷ USD cắt giảm thuế, chủ yếu là duy trì vĩnh viễn mức thuế mà Trump đưa ra từ năm 2017 – vốn sẽ hết hạn vào cuối năm nay nếu không được gia hạn. Dự luật còn miễn thuế tiền tip và áp dụng nhiều chính sách thuế mới mà Trump vận động từ lâu.

Về chi tiêu, dự luật cắt giảm 1.200 tỷ USD, chủ yếu ở Medicaid và chương trình tem phiếu, thông qua việc siết điều kiện làm việc đối với người khỏe mạnh, bao gồm cả một số cha mẹ và người cao tuổi. Gói luật cũng cắt lại ưu đãi thuế năng lượng xanh, điều mà phe Dân chủ cảnh báo sẽ khiến các khoản đầu tư vào điện gió và năng lượng mặt trời “bay hơi.”

Ngoài ra, dự luật cấp thêm 350 tỷ USD cho biên giới và an ninh quốc gia, bao gồm cả tăng cường trục xuất, phần lớn được tài trợ bằng cách thu thêm phí đối với người nhập cư.

Dân chủ nỗ lực “câu giờ” đến cùng
Không có đủ phiếu để ngăn chặn thông qua dự luật, phe Dân chủ đang tận dụng mọi công cụ nghị trường để trì hoãn quá trình.

Họ đã yêu cầu đọc toàn văn dự luật dài hơn 900 trang – mất đến 16 giờ – và liên tục đưa ra các tu chính án để buộc Thượng viện bỏ phiếu từng phần.

Thượng nghị sĩ Patty Murray (Washington), thành viên cao cấp Ủy ban Ngân sách Thượng viện, lên án cách tính toán ngân sách của Cộng hòa – khi cho rằng các khoản giảm thuế từ nhiệm kỳ đầu của Trump là “chính sách hiện hành” nên không tính vào thâm hụt.

“Loại ‘phép toán ảo thuật’ này sẽ không qua mặt được người dân Mỹ – những người đang cố xoay xở ngân sách gia đình,” Murray nói.

(AP) — Hai cựu Tổng thống Barack Obama và George W. Bush đã hiếm hoi lên tiếng chỉ trích công khai chính quyền Trump, trong khi ca sĩ Bono nghẹn ngào đọc một bài thơ chia tay đầy xúc động qua video với các nhân viên Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) vào hôm thứ Hai – ngày hoạt động cuối cùng của cơ quan này dưới hình thức độc lập.

Ông Obama gọi việc chính quyền Trump giải thể USAID là “một sai lầm nghiêm trọng.”

USAID, được thành lập dưới thời Tổng thống John F. Kennedy cách đây sáu thập kỷ như một công cụ hòa bình nhằm thúc đẩy an ninh quốc gia Hoa Kỳ thông qua thiện chí và thịnh vượng toàn cầu, sẽ chính thức bị sáp nhập vào Bộ Ngoại giao kể từ thứ Ba theo lệnh của Ngoại trưởng Marco Rubio.

Buổi chia tay được tổ chức qua hội nghị truyền hình với hàng ngàn người trong cộng đồng USAID tham dự. Đây là sự kiện không cho báo chí tiếp cận nhằm tạo không gian riêng tư cho các nhà lãnh đạo chính trị và nhân viên bày tỏ những lời chia sẻ – đôi khi đầy giận dữ, đôi lúc đẫm nước mắt. Một phần nội dung video đã được chia sẻ với hãng tin AP.

Các cựu tổng thống và ca sĩ Bono bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến hàng ngàn nhân viên USAID – những người đã mất việc và cả sự nghiệp phục vụ. Cơ quan này là một trong những mục tiêu bị chính quyền Trump và tỷ phú Elon Musk cắt giảm mạnh mẽ đầu tiên. Nhiều nhân viên đã bị khóa quyền truy cập, buộc phải rời văn phòng và bị sa thải hàng loạt qua email.

Ông Trump từng tuyên bố USAID là nơi “bị kiểm soát bởi những kẻ cực tả điên loạn” và đầy rẫy “gian lận nghiêm trọng.” Elon Musk gọi cơ quan này là “một tổ chức tội phạm.”

Trong thông điệp ghi hình, ông Obama trấn an các nhân viên viện trợ và phát triển – nhiều người trong số đó đang công tác ở nước ngoài:
“Công việc của các bạn đã và sẽ còn có ý nghĩa với nhiều thế hệ tương lai.”

Kể từ khi Trump bước vào nhiệm kỳ hai, ông Obama hiếm khi lên tiếng và tránh công khai chỉ trích những thay đổi lớn của Trump đối với các chương trình trong và ngoài nước của Mỹ.

“Giải thể USAID là một điều bi thảm – một thảm họa thực sự,” ông Obama nói. Ông nhấn mạnh USAID không chỉ cứu sống hàng triệu người, mà còn đóng vai trò chính trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế toàn cầu, biến nhiều quốc gia từng nhận viện trợ trở thành thị trường và đối tác thương mại của Hoa Kỳ.

Cựu tổng thống Dân Chủ dự đoán: “Sớm hay muộn, các lãnh đạo của cả hai đảng cũng sẽ nhận ra các bạn quan trọng đến mức nào.”

Khi được hỏi, Bộ Ngoại giao cho biết sẽ công bố cơ quan kế nhiệm USAID trong tuần này, với tên gọi America First (Nước Mỹ Trên Hết).

“Quy trình mới sẽ đảm bảo việc giám sát đầy đủ và mọi đồng thuế sẽ được chi tiêu nhằm phục vụ lợi ích quốc gia,” Bộ cho biết.

USAID từng điều hành hàng loạt chương trình trên toàn cầu: từ cung cấp nước và lương thực cứu đói cho người dân bị xung đột ở Sudan, Syria, Gaza… đến tài trợ cho “Cách mạng Xanh” – cuộc cải tổ nông nghiệp hiện đại giúp đẩy lùi nạn đói; phòng chống dịch bệnh; thúc đẩy dân chủ và hỗ trợ tài chính – phát triển giúp các quốc gia thoát nghèo.

Cựu Tổng thống Bush, cũng phát biểu qua video ghi hình, nhấn mạnh đến các khoản cắt giảm đối với PEPFAR – chương trình phòng chống HIV/AIDS nổi tiếng do chính ông khởi xướng, được cho là đã cứu sống 25 triệu người trên toàn thế giới.

Sự phản đối từ cả hai đảng tại Quốc hội đã giúp duy trì phần lớn kinh phí cho PEPFAR, nhưng những thay đổi về quy định và ngân sách đã khiến số người tiếp cận dịch vụ cứu sinh bị giảm.

“Các bạn đã thể hiện sức mạnh lớn nhất của nước Mỹ – đó chính là trái tim nhân ái,” ông Bush nói. “Có phải lợi ích quốc gia của chúng ta là giúp 25 triệu người từng đứng bên bờ cái chết nay được sống? Tôi nghĩ là có. Và các bạn cũng nghĩ như vậy.”

Buổi chia tay cũng có sự tham gia của cựu Tổng thống Liberia Ellen Johnson-Sirleaf, cựu Tổng thống Colombia Juan Manuel Santos và cựu Đại sứ Mỹ tại Liên Hiệp Quốc Linda Thomas-Greenfield.

Nhiều nhân viên nhân đạo cũng chia sẻ ký ức cá nhân, trong đó có một người kể lại thời thơ ấu khi cô từng sống trong trại tị nạn ở Liberia và nhận được thực phẩm từ các nhân viên USAID. Một quan chức của Chương trình Lương thực Thế giới, nghẹn ngào trong nước mắt, hứa rằng “nhiệm vụ cứu trợ của Mỹ sẽ trở lại một ngày nào đó.”

Ca sĩ Bono – người từ lâu đã hoạt động nhân đạo tại châu Phi và nhiều nơi khác – xuất hiện với vai trò “khách mời bất ngờ,” đội mũ và đeo kính đen.

Anh đùa rằng các nhân viên USAID là “điệp viên ngầm của phát triển quốc tế” – như một cách công nhận buổi họp kín mang tính nội bộ của cộng đồng USAID hôm đó.

Bono nghẹn lời khi đọc bài thơ anh viết riêng cho cơ quan này và cho thực trạng bị giải thể. Anh nhắc đến hình ảnh trẻ em chết vì suy dinh dưỡng – ám chỉ hàng triệu người sẽ thiệt mạng do các khoản cắt giảm ngân sách viện trợ y tế và nhân đạo của Mỹ ở nước ngoài.

“Họ gọi các bạn là tội phạm. Trong khi chính các bạn mới là những người tốt đẹp nhất trong chúng ta,” Bono nói.

Các thượng nghị sĩ Mỹ đã liên tục vượt qua ranh giới đảng phái trong phiên bỏ phiếu kéo dài nhiều giờ, cân nhắc hàng loạt sửa đổi đối với siêu dự luật của Tổng thống Donald Trump — bao gồm những điều khoản liên quan đến Medicaid, trợ cấp thực phẩm và tài trợ cho bệnh viện.

Đảng Dân Chủ, vốn phản đối dự luật này, đã đưa ra một loạt tu chính án và đề xuất thay đổi trong suốt phiên làm việc. Dù chưa có sửa đổi nào được thông qua, một số sáng kiến của Dân Chủ vẫn thu hút được sự ủng hộ từ các thành viên Đảng Cộng Hòa.

Những cuộc bỏ phiếu này diễn ra trong bối cảnh phe Dân Chủ muốn gây áp lực tối đa lên phe Cộng Hòa bằng các phiếu bầu mang tính chính trị nhạy cảm, đồng thời tăng cường chỉ trích dự luật có thể làm gia tăng thâm hụt ngân sách quốc gia hàng ngàn tỷ đô la trong những năm tới, đồng thời cắt giảm mạnh chi tiêu cho các chương trình liên bang như Medicaid và trợ giúp thực phẩm.

Thượng nghị sĩ Susan Collins (Cộng Hòa – Maine), một nhân vật trung dung quan trọng và chưa công bố sẽ bỏ phiếu thế nào, đã nhiều lần đứng về phía Dân Chủ trong các sửa đổi cụ thể. Bà ủng hộ các đề xuất nhằm “loại bỏ mọi điều khoản có thể dẫn đến việc đóng cửa các viện dưỡng lão,” điều chỉnh “thuế nhà cung cấp y tế cấp tiểu bang,” và ngăn chặn các điều khoản có thể “làm tăng nguy cơ các bệnh viện nông thôn buộc phải đóng cửa.”

Bà Collins cũng cùng Thượng nghị sĩ Lisa Murkowski (Cộng Hòa – Alaska) bỏ phiếu chống lại một nỗ lực của Đảng Cộng Hòa nhằm bác bỏ tu chính án do Thượng nghị sĩ Patty Murray (Dân Chủ – Washington) đề xuất. Tu chính án này muốn loại bỏ điều khoản trong dự luật cắt tài trợ Medicaid cho tổ chức Planned Parenthood.

Murkowski — một nhân vật trung dung khác được lãnh đạo Đảng Cộng Hòa ráo riết vận động trong những ngày gần đây — cũng tiếp tục phá vỡ hàng ngũ đảng mình trong nhiều lần bỏ phiếu. Bà đã ủng hộ đề xuất của Thượng nghị sĩ Chris Coons (Dân Chủ – Delaware) nhằm loại bỏ các điều khoản “tước quyền hưởng phúc lợi liên bang của các cá nhân tại Hoa Kỳ,” trong đó có phần yêu cầu bổ sung thủ tục hành chính và giấy tờ rườm rà.

Cả Murkowski và Thượng nghị sĩ Dan Sullivan (Cộng Hòa – Alaska) đều ủng hộ đề xuất của Thượng nghị sĩ Ben Ray Luján (Dân Chủ – New Mexico) nhằm gạch bỏ các điều khoản liên quan đến Chương trình Trợ cấp Dinh dưỡng Bổ sung (SNAP, thường được gọi là tem phiếu thực phẩm). Dự luật của Đảng Cộng Hòa đề xuất thay đổi đáng kể chương trình này để giảm chi tiêu liên bang, trong đó có yêu cầu các tiểu bang có tỷ lệ sai sót chi trả cao phải đóng góp tài chính — điều khiến hai thượng nghị sĩ Alaska lo ngại về tác động lên bang của họ.

Tuy nhiên, không chỉ phe Dân Chủ mới nhận được ủng hộ từ “bên kia chiến tuyến”.

Một tu chính án do Thượng nghị sĩ John Cornyn (Cộng Hòa – Texas) đề xuất nhằm trừng phạt các tiểu bang sử dụng ngân sách riêng để cung cấp dịch vụ y tế cho người nhập cư không có tình trạng hợp pháp. Theo đề xuất, những tiểu bang này sẽ bị cắt giảm tài trợ Medicaid từ 90% xuống còn 80%.

Bốn thượng nghị sĩ Dân Chủ đã bỏ phiếu ủng hộ đề xuất của Cornyn, bao gồm: Catherine Cortez Masto (Nevada), Maggie Hassan (New Hampshire), Jon Ossoff (Georgia) và Raphael Warnock (Georgia).

The Hill