Ngày 25 tháng 6 (Reuters) – Các lãnh đạo Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) sẽ hội họp tại thành phố The Hague vào thứ Tư trong khuôn khổ một hội nghị thượng đỉnh được đánh giá là “phù hợp với phong cách” của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Trong khi đó, các đồng minh châu Âu kỳ vọng việc thông qua cam kết tăng mạnh chi tiêu quốc phòng sẽ giúp xóa tan những nghi ngờ lâu nay của Trump về vai trò và giá trị của liên minh quân sự này.
Tâm điểm của hội nghị lần này là việc thông qua một mục tiêu chi tiêu quốc phòng đầy tham vọng: 5% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) – cao hơn nhiều so với mức cam kết hiện tại là 2%. Đây là phản ứng trực tiếp trước sức ép của Trump, đồng thời cũng phản ánh mối lo ngại ngày càng lớn tại châu Âu về nguy cơ an ninh từ phía Nga kể từ sau cuộc xâm lược Ukraine năm 2022.
Tổng thư ký NATO Mark Rutte, người chủ trì hội nghị tại chính quê nhà của mình ở Hà Lan, hy vọng sự kiện sẽ không bị lu mờ bởi tình hình căng thẳng giữa Israel và Iran, đặc biệt là sau khi Mỹ tiến hành các cuộc không kích nhằm vào cơ sở hạt nhân Iran hồi cuối tuần.
Tổng thống Trump, người từng nhiều lần chỉ trích các thành viên NATO không chịu “chia sẻ gánh nặng”, tiếp tục làm dấy lên nghi vấn về cam kết của mình với liên minh. Trên đường tới hội nghị, ông từ chối đưa ra sự ủng hộ rõ ràng đối với Điều 5 – điều khoản phòng thủ tập thể cốt lõi của hiệp ước NATO – khi nói rằng “có nhiều định nghĩa khác nhau” cho điều khoản này.
Phát biểu trên chuyên cơ Air Force One, Trump nói:
“Tôi cam kết bảo vệ mạng sống. Tôi cam kết với sự sống và sự an toàn. Tôi sẽ cung cấp cho các bạn định nghĩa chính xác khi tôi đến nơi.”
Cam kết chi tiêu mới – được đặt ra để đạt được trong vòng 10 năm tới – sẽ thay thế chuẩn mực hiện tại và được đo lường theo cách khác biệt. Trong đó, 3,5% GDP sẽ được dành cho các hoạt động quốc phòng cốt lõi như duy trì lực lượng, mua sắm vũ khí, trong khi 1,5% GDP còn lại được phân bổ cho các lĩnh vực hỗ trợ an ninh như phòng vệ mạng, bảo vệ đường ống dẫn khí, và cải thiện cơ sở hạ tầng để phục vụ quân sự.
Tất cả các nước thành viên NATO đã ủng hộ tuyên bố chung về mục tiêu này – ngoại trừ Tây Ban Nha. Chính phủ Madrid khẳng định họ vẫn có thể thực hiện đầy đủ các cam kết quân sự với liên minh mà không cần chi đến mức cao như vậy, một quan điểm bị Tổng thư ký Rutte phản bác. Tuy nhiên, để bảo đảm hội nghị diễn ra suôn sẻ và tạo cơ hội cho Trump ghi điểm về mặt ngoại giao, Rutte đã đạt được một thỏa hiệp với Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez.
Thư khen riêng tư được công khai
Một chi tiết đáng chú ý là vào hôm thứ Ba, Trump đã bất ngờ công bố một tin nhắn riêng từ Rutte, trong đó ông Rutte không ngần ngại ca ngợi tổng thống Mỹ và tán dương hành động quyết đoán của ông tại Iran:
“Ngài sẽ đạt được điều mà không một tổng thống Mỹ nào trong nhiều thập niên có thể làm được,” Rutte viết.
“Châu Âu sẽ phải chi trả nhiều hơn – như lẽ ra họ nên làm – và đó sẽ là chiến thắng của ngài.”
Để chiều lòng Trump, hội nghị thượng đỉnh và tuyên bố cuối cùng đều được thiết kế ngắn gọn, tập trung tối đa vào cam kết tăng chi tiêu quốc phòng – yếu tố được coi là “ưu tiên số một” của Tổng thống Mỹ.
Tuyên bố chung dự kiến sẽ đề cập đến Nga như một mối đe dọa an ninh hiện hữu và tái khẳng định sự ủng hộ đối với Ukraine. Tuy nhiên, các nội dung liên quan đến xung đột Nga-Ukraine sẽ không được đào sâu, do Trump vẫn giữ thái độ hòa hoãn hơn với Moscow và ít thể hiện sự ủng hộ với Kyiv so với người tiền nhiệm Joe Biden.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskiy chỉ được mời tham dự bữa tối tiền hội nghị vào tối thứ Ba, thay vì tham dự phiên họp chính thức vào thứ Tư. Dù vậy, Trump cho biết có khả năng ông sẽ gặp riêng nhà lãnh đạo Ukraine bên lề hội nghị.
Trước đó, kế hoạch gặp mặt giữa Trump và Zelenskiy tại Canada trong khuôn khổ hội nghị G7 đã bị hủy bỏ do Trump rút lui sớm, viện dẫn lý do cần tập trung xử lý tình hình khẩn cấp tại Trung Đông.
Zelenskiy và các cố vấn của ông cho biết họ muốn thảo luận với Trump về việc mua thêm vũ khí từ Mỹ, bao gồm hệ thống phòng thủ tên lửa Patriot, cũng như đề nghị Washington gia tăng trừng phạt đối với Moscow để gây sức ép lên điện Kremlin.
Trong khi đó, phía Nga đã lên tiếng chỉ trích NATO, cáo buộc khối này đang đẩy mạnh quân sự hóa và cố tình vẽ nên hình ảnh nước Nga như một “ác quỷ địa ngục” để biện minh cho việc gia tăng chi tiêu quốc phòng một cách ồ ạt.
