18/1 (Reuters) — Ngũ Giác Đài đã ra lệnh cho khoảng 1.500 binh sĩ tại ngũ chuẩn bị sẵn sàng để có thể được điều động đến bang Minnesota, nơi đang diễn ra các cuộc biểu tình lớn phản đối chiến dịch trục xuất của chính phủ, theo truyền thông Mỹ đưa tin hôm Chủ nhật.

Quân đội Mỹ đã đặt các đơn vị này vào tình trạng “sẵn sàng triển khai” trong trường hợp bạo lực tại bang miền Bắc này leo thang, Washington Post cho biết, dẫn lời các quan chức quốc phòng giấu tên, đồng thời nói rằng hiện chưa rõ có lực lượng nào thực sự sẽ được điều đến hay không.

Tòa Bạch Ốc nói với Washington Post trong một tuyên bố rằng việc Ngũ Giác Đài “luôn chuẩn bị cho mọi quyết định mà Tổng thống có thể hoặc không thể đưa ra” là điều bình thường. Ngũ Giác Đài và Tòa Bạch Ốc chưa phản hồi yêu cầu bình luận của Reuters.

Tổng thống Donald Trump hôm thứ Năm đã đe dọa sử dụng Đạo luật Chống nổi loạn (Insurrection Act) để triển khai lực lượng quân đội nếu chính quyền bang không ngăn chặn những người biểu tình bị cáo buộc nhắm vào các viên chức di trú, trong bối cảnh gia tăng số lượng đặc vụ ICE.

ĐE DỌA ĐIỀU QUÂN SAU KHI TĂNG ĐỘT BIẾN ĐẶC VỤ DI TRÚ

“Nếu các chính trị gia tham nhũng ở Minnesota không tuân thủ pháp luật và không chặn đứng các phần tử kích động chuyên nghiệp cùng bọn nổi loạn đang tấn công những ‘người yêu nước’ của ICE — những người chỉ đang làm nhiệm vụ — tôi sẽ áp dụng ĐẠO LUẬT CHỐNG NỔI LOẠN,” ông Trump viết trên Truth Social.

Theo Washington Post và ABC News, các binh sĩ có thể được điều động là lực lượng chuyên tác chiến trong điều kiện giá lạnh, thuộc hai tiểu đoàn bộ binh của Sư đoàn Không vận 11 (11th Airborne Division), đơn vị đóng tại bang Alaska.

Các cuộc đối đầu giữa cư dân và lực lượng liên bang ngày càng căng thẳng tại Minneapolis — thành phố đông dân nhất Minnesota — kể từ sau vụ một nhân viên ICE bắn chết bà Renee Good, công dân Mỹ và là mẹ của ba người con, vào ngày 7/1, khi bà đang lái xe rời đi sau khi bị ra lệnh bước ra khỏi xe.

Ông Trump, thuộc Đảng Cộng hòa, đã điều gần 3.000 nhân viên liên bang thuộc ICE và lực lượng Biên phòng đến Minneapolis và thành phố lân cận St. Paul từ đầu tuần trước, như một phần của làn sóng can thiệp liên bang, chủ yếu nhằm vào các thành phố do lãnh đạo Đảng Dân chủ quản lý.

Ông nói việc triển khai lực lượng tại Los Angeles, Chicago, Washington D.C., Memphis và Portland (Oregon) là cần thiết để chống tội phạm và bảo vệ tài sản liên bang cũng như nhân sự liên bang trước người biểu tình. Tuy nhiên trong tháng này, ông cho biết sẽ rút Vệ binh Quốc gia khỏi Chicago, Los Angeles và Portland — những nơi đã vấp phải các trở ngại pháp lý và thách thức tại tòa.

Các lãnh đạo địa phương cáo buộc tổng thống lạm quyền liên bang và phóng đại các vụ bạo lực rời rạc để biện minh cho việc điều quân.

Thống đốc Minnesota Tim Walz — người hiện đang bị Bộ Tư pháp mở điều tra hình sự — đã huy động Vệ binh Quốc gia của bang để hỗ trợ lực lượng thực thi pháp luật địa phương và các cơ quan quản lý khẩn cấp, theo thông tin Sở An toàn Công cộng Minnesota đăng trên mạng xã hội X hôm thứ Bảy.

Ông Trump nhiều lần viện dẫn bê bối liên quan đến việc biển thủ ngân quỹ liên bang dành cho các chương trình phúc lợi xã hội tại Minnesota như một lý do để tăng cường lực lượng di trú. Tổng thống và các quan chức chính quyền cũng nhiều lần nhắm đến cộng đồng người nhập cư Somali tại bang này.

Đạo luật Chống nổi loạn (Insurrection Act) là một đạo luật liên bang cho phép tổng thống triển khai quân đội hoặc liên bang hóa lực lượng Vệ binh Quốc gia trong lãnh thổ Mỹ nhằm trấn áp các cuộc nổi dậy trong nước.

Luật này có thể được kích hoạt khi xảy ra các hành vi cản trở trái phép, tụ tập có tổ chức hoặc nổi loạn nhằm chống lại thẩm quyền liên bang. Khi tổng thống xác định những điều kiện đó đã hội đủ, ông có quyền triển khai lực lượng vũ trang để cưỡng hành pháp luật và dập tắt nổi loạn.

Lãnh đạo phe thiểu số Thượng viện Chuck Schumer (Dân chủ, New York) hôm thứ Bảy cho biết các Thượng nghị sĩ Dân chủ sẽ tìm cách chặn gói thuế quan 10% mới của Tổng thống Donald Trump, dự kiến áp lên các nước châu Âu, trong bối cảnh ông Trump liên tục kêu gọi Mỹ “mua lại” Greenland.

“Những mức thuế liều lĩnh của Donald Trump đã đẩy giá cả tăng cao và gây tổn hại cho nền kinh tế. Giờ đây ông ấy chỉ đang làm mọi thứ tệ hơn,” ông Schumer nói trong tuyên bố. “Thật khó tin khi ông ta muốn tiếp tục ‘đổ thêm dầu vào lửa’ bằng cách áp thuế lên các đồng minh thân cận nhất, chỉ để phục vụ tham vọng viển vông nhằm thâu tóm Greenland.”

Ông Schumer nói thêm: “Đảng Dân chủ tại Thượng viện sẽ trình dự luật để ngăn chặn các mức thuế này trước khi chúng gây thêm thiệt hại cho kinh tế Mỹ và cho các đồng minh châu Âu.”

Tổng thống Trump công bố các mức thuế quan nói trên ngay trong ngày thứ Bảy, tuyên bố trên Truth Social rằng “Hòa bình thế giới đang bị đe dọa!” Ông viết rằng thuế quan sẽ có hiệu lực “cho đến khi đạt được một thỏa thuận về việc mua hoàn toàn và triệt để Greenland.”

“Trung Quốc và Nga muốn Greenland, còn Đan Mạch thì không thể làm gì,” ông Trump nói, nhắc lại lập luận rằng Mỹ cần Greenland vì an ninh quốc gia. Ông mỉa mai rằng Đan Mạch hiện chỉ có “hai xe trượt tuyết chó kéo” để phòng thủ, mới thêm một chiếc gần đây, và khẳng định chỉ có Hoa Kỳ dưới thời “TỔNG THỐNG DONALD J. TRUMP” mới đủ sức tham gia “cuộc chơi” này và sẽ làm “rất thành công.”

Ông Trump cũng từng đe dọa dùng sức mạnh quân sự để chiếm Greenland, một ý tưởng vấp phải sự phản đối của các nhà lập pháp Mỹ và đa số người dân.

Hai Thượng nghị sĩ Cộng hòa Thom Tillis (North Carolina) và Lisa Murkowski (Alaska) đã chỉ trích các mức thuế. Ông Tillis gọi đây là động thái “xấu cho nước Mỹ, xấu cho doanh nghiệp Mỹ và xấu cho các đồng minh của Mỹ.”

Bà Murkowski cảnh báo các mức thuế sẽ khiến các đồng minh châu Âu xa rời Washington.

“Chúng ta đã chứng kiến ngay lập tức hậu quả của những biện pháp này: các đồng minh NATO bị buộc phải phân tán sự chú ý và nguồn lực sang Greenland — một diễn biến đúng ý Putin khi đe dọa sự ổn định của liên minh dân chủ mạnh nhất mà thế giới từng biết đến,” bà viết trên X.

Các lãnh đạo châu Âu cũng thông báo thỏa thuận thương mại lớn Mỹ–Liên minh châu Âu, từng được ông Trump và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen ca ngợi hồi năm ngoái, hiện đã bị tạm hoãn. Bà von der Leyen tuyên bố hôm thứ Bảy rằng thuế quan mới “làm suy yếu quan hệ xuyên Đại Tây Dương và có nguy cơ kích hoạt một vòng xoáy leo thang nguy hiểm.”

“Toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền là những nguyên tắc nền tảng của luật pháp quốc tế,” bà viết trên X. “Đó là điều thiết yếu đối với châu Âu và cộng đồng quốc tế. Chúng tôi luôn nhấn mạnh lợi ích chung xuyên Đại Tây Dương trong hòa bình và an ninh tại Bắc Cực, bao gồm thông qua NATO. Cuộc diễn tập của Đan Mạch được phối hợp trước với các đồng minh nhằm đáp ứng nhu cầu tăng cường an ninh Bắc Cực và không đe dọa bất kỳ ai.”

Hiện vẫn chưa rõ các nghị sĩ châu Âu có tiến hành biện pháp trả đũa hay không. Bà Karin Karlsbro, một nghị sĩ Thụy Điển trong Nghị viện châu Âu, nói với Politico rằng EU có thể sử dụng công cụ “chống cưỡng ép” (anti-coercion instrument) để triển khai các biện pháp trừng phạt nhằm đáp trả thuế quan mới của ông Trump.

Nguồn The Hill

Quyền lực của Tổng thống Donald Trump đối với Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ trở thành tâm điểm tại Tối cao Pháp viện vào tuần tới.

Hôm thứ Tư, Tối cao Pháp viện dự kiến sẽ nghe tranh luận về câu hỏi then chốt: liệu ông Trump có quyền sa thải Thống đốc Fed Lisa Cook hay không, sau khi ông cáo buộc bà gian lận hồ sơ thế chấp.

Bao trùm toàn bộ vụ việc là cuộc điều tra hình sự của Bộ Tư pháp nhắm vào Chủ tịch Fed Jerome Powell, vốn bất ngờ lộ diện trước công chúng vào cuối tuần trước.

Thử giới hạn quyền lực của ông Trump

Trong nhiệm kỳ hai, ông Trump tìm cách tái định hình các cơ quan độc lập vốn từ lâu được bảo vệ bằng những cơ chế ngăn tổng thống tùy tiện sa thải người đứng đầu.

Ông Trump cho rằng các rào cản này xâm phạm thẩm quyền hiến định của tổng thống trong việc giám sát nhánh hành pháp — một cách nhìn mở rộng quyền lực tổng thống, thường được gọi là học thuyết “hành pháp thống nhất” (unitary executive theory).

“Chỉ cần ông Trump kiểm soát được đa số trong Fed, ông ta có thể dùng quyền lực khổng lồ của Fed để làm giàu cho bản thân — thưởng cho các bạn bè tỷ phú và trừng phạt kẻ thù,” Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren (Dân chủ, Massachusetts) — người từng chỉ trích ông Powell nhưng nay bảo vệ ông trước các đe dọa sa thải từ ông Trump — nói với báo giới. “Đó là chiến lược của ông ta trên toàn bộ hệ thống chính phủ.”

Đa số bảo thủ trong Tối cao Pháp viện thời gian qua tỏ ra đồng cảm với nỗ lực của ông Trump trong việc xóa bỏ các cơ chế bảo vệ khỏi bị sa thải tại những cơ quan độc lập khác như Ủy ban Thương mại Liên bang (FTC) hay Ủy ban Quan hệ Lao động Quốc gia (NLRB).

Tuy nhiên, các thẩm phán cũng từng phát tín hiệu rằng họ có thể xem Fed như một trường hợp có “địa vị đặc biệt”, đủ để biện minh cho các rào chắn bảo vệ.

“Cục Dự trữ Liên bang là một thực thể có cấu trúc đặc biệt, mang tính bán tư nhân, đi theo truyền thống lịch sử riêng biệt của Ngân hàng thứ nhất và thứ hai của Hoa Kỳ,” Tòa viết trong một ý kiến không ký tên công bố hồi tháng 5.

Ông Trump dường như cũng nhận thấy các tín hiệu này.

Ông Powell vẫn giữ ghế, bất chấp nhiều tháng ông Trump công khai bóng gió sẽ sa thải người đứng đầu ngân hàng trung ương và liên tục chỉ trích Fed vì không hạ lãi suất nhanh hơn. Và trong vụ sa thải bà Cook, thay vì lập luận rằng quy định hạn chế sa thải là vi hiến, ông Trump tìm cách chứng minh mình có “lý do chính đáng” — tức gian lận thế chấp — phù hợp với điều luật hiện hành.

“Chỉ được sa thải khi có lý do”

Đạo luật Cục Dự trữ Liên bang năm 1913 quy định tổng thống không được sa thải các thống đốc của Fed trừ khi có “lý do” (for cause).

Tuy nhiên, luật không định nghĩa rõ “lý do” là gì.

Ông Trump là tổng thống đầu tiên sa thải một thống đốc Fed đương nhiệm, vì vậy đây là câu hỏi còn bỏ ngỏ và nay Tối cao Pháp viện sẵn sàng xem xét.

“Cụm từ ‘for cause’ là một thuật ngữ pháp lý chuyên biệt — cần phải được diễn giải cụ thể,” ông Lev Menand, giáo sư Trường Luật Columbia, người từng làm việc tại Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York, nói trong một buổi họp báo.

Các bên đều đồng thuận rằng ông Trump không thể sa thải bà Cook chỉ vì bà bỏ phiếu về chính sách lãi suất.

Ông Trump sa thải bà Cook dựa trên cáo buộc gian lận thế chấp, cho rằng bà đã khai sai một bất động sản ở Atlanta là nơi cư trú chính để được hưởng điều kiện vay ưu đãi. Luật sư của bà Cook mô tả đây chỉ là một “ghi chú vô ý”, phủ nhận việc bà có ý định lừa đảo.

Bộ Tư pháp sẽ lập luận vào thứ Tư rằng tổng thống có quyền linh hoạt trong việc cách chức thống đốc Fed nếu lý do liên quan đến hành vi, năng lực, mức độ phù hợp hoặc sự thẩm quyền của người đó.

“Tổng thống sa thải bà Cook vì đã trình bày sai lệch trọng yếu (và tối thiểu là cẩu thả nghiêm trọng) trong các giao dịch tài chính chắc chắn đáp ứng tiêu chuẩn,” Tổng biện lý D. John Sauer viết trong hồ sơ gửi tòa.

Ông Sauer sẽ tranh luận thay mặt chính phủ. Phía bà Cook được đại diện bởi Paul Clement, một trong những người tiền nhiệm của Sauer, từng phục vụ dưới thời Tổng thống George W. Bush.

Luật sư bảo thủ này đã đại diện cho nhiều thân chủ khác chống lại các nỗ lực của chính quyền Trump. Ông Clement hiện đại diện hãng luật WilmerHale kiện sắc lệnh hành pháp của Trump nhắm vào hãng luật, và đại diện các nhóm giáo dục kiện việc cắt giảm tài trợ nghiên cứu liên bang.

Nhóm pháp lý của bà Cook lập luận cáo buộc gian lận thế chấp là “chưa được kiểm chứng” và liên quan đến hành vi xảy ra trước khi bà được bổ nhiệm vào Fed. Họ cũng cho rằng bà có quyền được điều trần theo các quy định về tố tụng đúng pháp (due process) trong Hiến pháp và luật liên bang.

“Cách diễn giải vô hạn của ông Trump về cụm từ ‘for cause’ sẽ phá hủy tính độc lập lịch sử của Fed,” phía bà Cook viết trong hồ sơ gửi tòa.

Lập trường của bà Cook được hậu thuẫn bởi các cựu Chủ tịch Fed Ben Bernanke, Alan Greenspan và Janet Yellen. Họ nộp một bản ý kiến chung, đồng ký bởi các cựu Bộ trưởng Tài chính như Tim Geithner, Jack Lew, Hank Paulson, Robert Rubin và Larry Summers.

“Nếu chính phủ được phép lần đầu tiên trong lịch sử quốc gia loại bỏ một thành viên Hội đồng Thống đốc, trong khi vụ việc còn đang tranh tụng, điều đó sẽ làm xói mòn niềm tin công chúng vào tính độc lập của Fed và đe dọa sự ổn định dài hạn của nền kinh tế,” văn bản viết.

Kháng cáo của ông Trump nhận được ủng hộ từ tổ chức America First Legal Foundation và liên minh theo xu hướng tự do cá nhân New Civil Liberties Alliance. Có 22 tổng chưởng lý bang thuộc đảng Cộng hòa ủng hộ chính quyền, trong khi 23 tổng chưởng lý bang thuộc đảng Dân chủ đứng về phía bà Cook.

Điều tra ông Powell leo thang

Nỗ lực gia tăng quyền kiểm soát Fed của ông Trump tiếp tục có thêm bước ngoặt ngay trước phiên tranh luận tại Tối cao Pháp viện.

Tuần trước, ông Powell thông báo Bộ Tư pháp đã phát hành trát đòi (subpoena) trong khuôn khổ một cuộc điều tra hình sự.

Cuộc điều tra xuất phát từ lời điều trần của ông Powell trước Ủy ban Ngân hàng Thượng viện hồi tháng 6 năm ngoái về dự án cải tạo trụ sở Fed.

Dự án ban đầu ước tính 1,9 tỷ USD nhưng đã tăng lên 2,5 tỷ USD. Fed lý giải do giá vật liệu, thiết bị và nhân công tăng; thay đổi thiết kế; cùng các “điều kiện phát sinh không lường trước”.

“Đó chỉ là cái cớ,” ông Powell nói về cuộc điều tra trong một video. “Đe dọa truy tố hình sự là hệ quả của việc Cục Dự trữ Liên bang thiết lập lãi suất dựa trên đánh giá tốt nhất của chúng tôi nhằm phục vụ lợi ích công chúng, thay vì làm theo sở thích của Tổng thống.”

Cuộc điều tra bị phanh phui sau khi phần lập luận bằng văn bản trong vụ kiện tại Tối cao Pháp viện của bà Cook đã kết thúc, nhưng vấn đề này có thể vẫn được nhắc đến trong tranh luận miệng vào thứ Tư.

Nhiệm kỳ Chủ tịch Fed của ông Powell sẽ kết thúc ngày 15/5 — có thể trước khi Tòa ra phán quyết trong vụ bà Cook, dự kiến vào cuối tháng 6.

Dù có thể rời hẳn Fed, nhưng ghế của ông Powell trong Hội đồng Thống đốc vẫn kéo dài đến tháng 1/2028.

Nguồn The Hill