CALITODAY (13/10/2025): Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson (Đảng Cộng hòa – Louisiana) hôm thứ Hai 13/10 cho biết, cuộc đóng cửa chính phủ hiện tại đang trên đà trở thành một trong những cuộc dài nhất trong lịch sử, trừ khi các Dân biểu Dân chủ chấp nhận dự luật tạm thời do phe Cộng hòa soạn thảo và Hạ viện đã thông qua nhằm mở cửa lại chính phủ.
“Chúng ta đang lao thẳng tới một trong những cuộc đóng cửa chính phủ dài nhất trong lịch sử nước Mỹ, trừ khi Đảng Dân chủ từ bỏ những yêu cầu mang tính đảng phái của họ và thông qua một ngân sách ‘sạch’, không điều kiện, để mở cửa lại chính phủ và trả lương cho các nhân viên liên bang,” Johnson nói trong cuộc họp báo vào ngày thứ 13 của cuộc đóng cửa chính phủ.
Các lãnh đạo Quốc hội hiện đang bế tắc trong vấn đề ngân sách, khi phe Dân chủ yêu cầu phe Cộng hòa nhượng bộ về lĩnh vực y tế, đặc biệt là các khoản tín dụng thuế trong Đạo luật Chăm sóc Sức khỏe Giá cả phải chăng (ACA) sẽ hết hạn vào cuối năm nay.
Phe Cộng hòa từ chối đàm phán về y tế trong thời gian chính phủ đóng cửa, khẳng định phe Dân chủ phải chấp nhận dự luật ngân sách “sạch” mà Hạ viện đã thông qua hồi tháng 9 — dự luật này đã bảy lần thất bại khi đưa ra Thượng viện.
Cuộc đóng cửa chính phủ đã kéo dài 13 ngày, và được xem là một trong những lần gián đoạn tài trợ liên bang lâu nhất trong lịch sử hiện đại.
Mới có 13 ngày mà sao Mike Johnson đã tuyên bố bậy bạ là lần nầy đóng cửa chính phủ dài nhất trong lịch sử nước Mỹ?
Lần đóng cửa lâu nhất trước đây, cũng là lần gần nhất, diễn ra từ năm 2018 đến 2019 dưới thời Tổng thống Trump, kéo dài 35 ngày.
Cuộc đóng cửa dài thứ hai diễn ra dưới thời Tổng thống Clinton, kéo dài 21 ngày, trong khi các lần đóng cửa dưới thời Tổng thống Obama (2013) và Tổng thống Carter (1978) đều kéo dài 17 ngày.
Johnson nói thêm hôm thứ Hai:
“Phe Cộng hòa sẵn sàng quay lại bàn đàm phán thực sự để hoàn tất việc thông qua ngân sách cho cả năm tài khóa và giải quyết các vấn đề khác trước mắt, nhưng chúng tôi sẽ không đàm phán trong các ‘phòng đầy khói thuốc’ và cũng sẽ không đàm phán khi bị bắt làm con tin.”
Trong thời gian chính phủ đóng cửa, Johnson đã cho Hạ viện tạm nghỉ dài hạn, hủy bỏ nhiều tuần biểu quyết đã được lên lịch trước đó, nhằm gây áp lực buộc phe Dân chủ Thượng viện chấp nhận dự luật ngân sách tạm thời của phe Cộng hòa.
Một số Dân biểu Cộng hòa bày tỏ không hài lòng với chiến lược này, cho rằng Hạ viện vẫn có thể tiếp tục làm việc với các dự luật chi tiêu dài hạn và các đạo luật khác ngay cả khi chính phủ đóng cửa.
Tuy nhiên, Johnson bảo vệ quyết định của mình:
“Bạn có thể hỏi từng Dân biểu Cộng hòa trong Hạ viện — 98,7% trong số họ sẽ nói rằng đây là điều đúng đắn,” ông nói.
“Chúng tôi đang làm việc về ngân sách. Gói dự luật tiếp theo đang được chuẩn bị.”
Johnson tiếp tục: “Tôi không biết phe Dân chủ đang làm gì, nhưng các Dân biểu Cộng hòa Hạ viện đã rất bận rộn. Họ đang làm việc hết sức tại các khu vực bầu cử của mình, giúp cử tri ứng phó với cuộc khủng hoảng này — một cuộc khủng hoảng do Lãnh đạo phe thiểu số Dân chủ Thượng viện Chuck Schumer [Dân chủ – New York] và phe Dân chủ gây ra. ‘Cuộc đóng cửa Schumer’ này đang gây ra nỗi đau thực sự cho những con người thực sự — các cựu chiến binh, người cao tuổi, và những người phụ thuộc vào các dịch vụ này.”
CALITODAY (13/10/2025): Tổng thống Trump hôm thứ Hai 13/10 đã hoàn thành chuyến công du chớp nhoáng đến Trung Đông nhằm quảng bá điều mà ông gọi là “bình minh lịch sử của một Trung Đông mới” và chính thức ký kết thỏa thuận hòa bình nhằm chấm dứt giao tranh ở Gaza giữa Israel và Hamas.
Chuyến đi này được xem như một “chiến thắng” đối với Trump, khi ông được các Dân biểu Israel tại Quốc hội Knesset tán dương nồng nhiệt và được ca ngợi hết lời trong các sự kiện tại Ai Cập. Đây cũng là dịp vui mừng đối với nhiều gia đình khi các con tin Israel bị Hamas giam giữ suốt hai năm đã được trả tự do.
Người Palestine cũng ăn mừng khi Israel phóng thích 250 tù nhân Palestine và 1.700 người Gaza bị bắt sau cuộc tấn công của Hamas ngày 7/10/2023.
Dưới đây là 5 điểm đáng chú ý từ chuyến đi của Trump:
1. Trump tự tin “chiến tranh đã kết thúc”
Dù kế hoạch hòa bình gồm 20 điểm cho Gaza mới ở giai đoạn đầu và còn nhiều nghi vấn, Trump vẫn bày tỏ sự tin tưởng rằng thỏa thuận sẽ được duy trì.
Trên chuyến bay Air Force One đến Israel, ông nói với các phóng viên rằng “chiến tranh đã kết thúc”. Khi đến Israel, ông lặp lại thông điệp đó, và tại Ai Cập, ông tuyên bố: “Chiến tranh ở Gaza đã chấm dứt.”
“Điều này mất 3.000 năm mới đạt được. Thật không thể tin nổi, đúng không? Và nó sẽ được duy trì — chắc chắn đấy,” Trump nói trong lễ ký thỏa thuận ở Ai Cập.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia và cả một số đồng minh của Trump tỏ ra thận trọng. Kế hoạch yêu cầu Hamas giải giáp hoàn toàn, nhưng chưa rõ liệu nhóm này có thực hiện hay không.
Thượng Nghị sĩ Lindsey Graham (Cộng hòa – Nam Carolina) cảnh báo trên mạng X: “Hiện Hamas vẫn đang tấn công các nhóm đối lập. Nếu không có lực lượng ổn định khu vực được triển khai nhanh chóng, họ sẽ tiêu diệt mọi phe chống đối. Giải giáp Hamas và đảm bảo họ không có vai trò trong tương lai của Gaza sẽ cần nỗ lực chưa từng có.”
2. Israel nỗ lực tìm thi thể con tin
Dù 20 con tin còn sống cuối cùng đã được trả về Israel hôm thứ Hai, quân đội Israel vẫn đang tìm kiếm thi thể của 28 con tin khác bị Hamas giữ trong suốt hai năm.
Bốn quan tài chứa hài cốt con tin đã được đưa về Israel, còn lại 24 thi thể vẫn đang được tìm kiếm. Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế đang hỗ trợ việc trao trả.
Truyền thông Israel cho biết Hamas nói họ cần thêm thời gian để thu thập và bàn giao thi thể, do một số nằm trong khu vực hiện do quân đội Israel kiểm soát.
Diễn đàn Gia đình Con tin và Người Mất tích – nhóm đại diện cho thân nhân các con tin – tuyên bố yêu cầu tạm ngừng lệnh ngừng bắn vì Hamas chưa thực hiện đầy đủ cam kết.
“Nếu Hamas không thực hiện phần của họ, Israel cũng không nên tiếp tục phần của mình,” nhóm này nhấn mạnh.
3. Netanyahu vắng mặt tại hội nghị hòa bình, Abbas có mặt.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu viện lý do kỳ nghỉ lễ Do Thái Sukkot nên không tham dự hội nghị hòa bình ở Ai Cập dù được Trump mời. Sự vắng mặt này phản ánh khó khăn lớn trong việc đạt được hòa bình lâu dài giữa Israel và Palestine.
Trump đã đón tiếp Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas, 89 tuổi, người đứng đầu chính quyền Palestine tại Bờ Tây. Đây mới là lần gặp thứ hai giữa họ, và Trump tỏ ra thân thiện, nắm tay Abbas khi chụp ảnh chung.
Trump kêu gọi đưa Chính quyền Palestine đã cải tổ vào điều hành Gaza sau khi ổn định, trong khi Netanyahu đưa ra điều kiện nghiêm ngặt và bác bỏ ý tưởng thành lập nhà nước Palestine – điều có trong kế hoạch của Trump.
Trump cũng nhấn mạnh vai trò của các quốc gia Ả Rập khác tham dự hội nghị, như Qatar, UAE (Liên hiệp Ả-Rập Emirates), Thổ Nhĩ Kỳ và Ả Rập Xê Út — những bên có quan hệ phức tạp với Israel nhưng đóng vai trò then chốt trong việc duy trì hòa bình khu vực.
4. Trump kêu gọi mở rộng Hiệp định Abraham
Trump nhiều lần nhắc đến Hiệp định Abraham – thành tựu ngoại giao nổi bật trong nhiệm kỳ đầu của ông – cho thấy ông muốn mở rộng di sản này sau thỏa thuận Gaza.
“Chúng ta sẽ có thêm nhiều nước tham gia Hiệp định Abraham,” ông nói. “Bốn quốc gia lớn đầu tiên đã ký và vẫn giữ cam kết… Giờ đây, nhiều nước khác đang bàn đến việc tham gia.”
Hiệp định Abraham (2020) đã bình thường hóa quan hệ giữa Israel với Bahrain, UAE và Maroc; trước đó chỉ có Jordan và Ai Cập công nhận Israel.
Một số nước Ả Rập như Ả Rập Xê Út vẫn yêu cầu phải có nhà nước Palestine trước khi công nhận Israel.
Trump dường như rất phấn khích, nói rằng mục tiêu tiếp theo của ông là mở rộng Hiệp định Abraham và chấm dứt chiến tranh ở Ukraine, thậm chí còn nhắc đến khả năng đạt thỏa thuận với Iran:
“Với Iran… chúng tôi sẵn sàng khi các bạn sẵn sàng. Đó sẽ là quyết định đúng đắn nhất mà Iran từng đưa ra,” Trump nói tại Knesset.
5. Tương lai Gaza vẫn bất định
Dù không khí hôm thứ Hai 13/10 mang tính ăn mừng với việc ký kết thỏa thuận và trao trả con tin, nhưng nhiều câu hỏi lớn vẫn chưa có lời giải.
Hàng chục nghìn người Palestine đã thiệt mạng trong hai năm giao tranh. Hạ tầng ở Gaza bị phá hủy nghiêm trọng, và các tổ chức nhân quyền cảnh báo về khủng hoảng nhân đạo ngày càng tồi tệ.
Thủ tướng Anh Keir Starmer nói với Sky News rằng “thách thức thực sự bắt đầu từ ngày mai — việc thực thi thỏa thuận.”
Anh quốc sẵn sàng giúp phi quân sự hóa Dải Gaza, nhưng Starmer từ chối tham gia “Hội đồng Hòa bình” – cơ quan giám sát được Trump đề xuất.
Trump là chủ tịch Hội đồng Hòa bình, còn các thành viên tiềm năng gồm cựu Thủ tướng Anh Tony Blair, người đóng vai trò chính trong việc xây dựng kế hoạch hậu chiến Gaza và khung 20 điểm của Trump.
Tuy nhiên, Hamas chưa chấp nhận nhiều điểm trong kế hoạch, bao gồm việc từ bỏ quyền lực và giao nộp toàn bộ vũ khí.
Người phát ngôn Hamas, ông Bassem Naim, nói với Sky News rằng Tony Blair không được hoan nghênh tại Gaza do vai trò của ông trong việc đưa quân Anh tham chiến ở Iraq năm 2003.
Các nhà lập pháp bị trục xuất khỏi Quốc hội Israel vì làm gián đoạn bài phát biểu của Trump
Bài phát biểu của Tổng thống Donald Trump tại Quốc hội Israel (Knesset) đã bị gián đoạn trong thời gian ngắn khi một số Dân biểu hô khẩu hiệu phản đối và bị buộc rời khỏi phòng họp.
Những người phản đối gồm Ayman Odeh, một Dân biểu người Arab Israel thuộc liên minh Hadash, và Ofer Cassif, một chính trị gia cánh tả cực đoan — cũng là thành viên người Do Thái duy nhất trong liên minh này.
Odeh, lãnh đạo đảng Hadash, giơ cao tấm biển ghi dòng chữ “Công nhận Nhà nước Palestine” trước khi bị đuổi ra ngoài. Sau đó, ông viết trên mạng xã hội X rằng ông kêu gọi công nhận Nhà nước Palestine vì đó là “yêu cầu đơn giản nhất — một yêu cầu mà cả cộng đồng quốc tế đều đồng thuận… Có hai dân tộc ở đây, và không ai trong số họ sẽ biến mất,” bài viết bằng tiếng Hebrew được dịch lại cho biết.
Cassif cũng đăng trên X rằng hành động phản đối của ông là “để đòi công lý,” cáo buộc chính phủ Israel thực hiện chính sách chiếm đóng và phân biệt chủng tộc đối với người Palestine. Bài đăng của ông viết: “Hãy từ chối làm kẻ chiếm đóng! Hãy chống lại chính phủ máu đổ!” (dịch từ tiếng Hebrew).
Israel vẫn phản đối!
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã từ chối công nhận Nhà nước Palestine, dù ông đã ký vào kế hoạch hòa bình 20 điểm của Trump, vốn được cho là sẽ dẫn tới việc thành lập một Palestine có chủ quyền. Tuy vậy, Trump cũng chưa chính thức công nhận Nhà nước Palestine như phần lớn cộng đồng quốc tế.
Cuộc biểu tình phản đối bài phát biểu của Trump diễn ra khi ông đang đánh dấu sự trở về của những con tin Israel cuối cùng bị Hamas bắt giữ trong cuộc tấn công ngày 7/10/2023 — một cột mốc quan trọng trong giai đoạn đầu của thỏa thuận chấm dứt xung đột tại Gaza.
Dù phần lớn người Israel ủng hộ thỏa thuận ngừng bắn với Hamas để đổi lấy việc thả con tin, nhưng họ vẫn chia rẽ sâu sắc về cách Israel nên xử lý nguyện vọng của người Palestine trong việc thành lập nhà nước riêng.
Theo khảo sát của Pew Research Center đầu năm nay, chỉ 21% người Israel tin rằng người Israel và người Palestine có thể cùng tồn tại trong hòa bình.
Hai nhân vật gây tranh cãi
Odeh và Cassif đều là thành viên của đảng liên minh Arab-Do Thái Hadash, nắm giữ 5 ghế trong phe đối lập Knesset. Đây là đảng Arab lớn thứ hai ở Israel, dù thường chỉ giành được ít ghế trong quốc hội. Người Arab chiếm khoảng 20% dân số Israel, bao gồm người Hồi giáo và Thiên chúa giáo.
Tỷ lệ cử tri Arab Israel đi bầu thường thấp hơn người Do Thái, nhưng đã tăng trong những năm gần đây nhờ nỗ lực của các lãnh đạo như Odeh — tỷ lệ cử tri Arab Israel năm 2022 đạt 53,2%.
Odeh trở thành lãnh đạo Hadash năm 2015 và nhanh chóng được coi là ngôi sao đang lên trong chính trường Israel, kêu gọi hợp nhất các đảng Arab rời rạc để tăng sức ảnh hưởng, từng đạt 13 ghế trong Knesset.
Ông gây chú ý khi thực hiện hành trình đi bộ 4 ngày từ sa mạc Negev đến Jerusalem nhằm nâng cao nhận thức về quyền lợi của người Bedouin ở Israel.
Năm 2019, Odeh ủng hộ Benny Gantz, lãnh đạo đảng trung dung Xanh-Trắng, làm thủ tướng để ngăn Netanyahu thành lập chính phủ. Tuy nhiên, ông bị chỉ trích khi Gantz sau đó liên minh với Netanyahu trong một chính phủ chia sẻ quyền lực.
Cassif gia nhập Hadash năm 2019 và được mô tả là người cực đoan, thẳng thắn. Ban đầu, Ủy ban Bầu cử Trung ương Israel cấm ông ra tranh cử do các phát ngôn gây tranh cãi, như gọi một bộ trưởng tư pháp là “tên phát xít tân quốc xã,” nhưng Tòa án Tối cao Israel đã hủy bỏ quyết định này.
Cùng năm đó, Cassif cáo buộc Israel đang tiến hành một “cuộc diệt chủng âm thầm” đối với người Palestine.
Năm 2024, ông ủng hộ đơn kiện của Nam Phi tại Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) buộc Israel chịu trách nhiệm tội diệt chủng.
Tháng 11 cùng năm, Cassif bị đình chỉ 6 tháng khỏi Knesset vì ủng hộ vụ kiện này và các phát biểu liên quan đến quân đội Israel và chiến tranh Gaza.
Sau khi bị đuổi khỏi Knesset hôm thứ Sáu, Cassif đăng video lên X ghi lại cảnh các Dân biểu hoan hô khi ông bị đưa đi, và chỉ trích rằng họ “đã cho Tổng thống Mỹ và cả thế giới thấy rằng không có chỗ cho ý kiến khác biệt ở Israel.”
Ông viết: “Gương mặt của ‘nền dân chủ duy nhất ở Trung Đông’ không hề đẹp đẽ.”
Odeh cũng từng nhiều lần gây tranh cãi trong Knesset, từng bị đề nghị luận tội bất thành sau khi ông so sánh việc thả con tin Hamas với việc thả tù nhân Palestine bị kết án khủng bố.
Ông tuyên bố vào tháng 5/2023 rằng mình sẽ không tái tranh cử, nhiệm kỳ hiện tại kéo dài đến năm 2026, và ông vẫn đang nỗ lực hồi sinh liên minh thống nhất các đảng Arab, theo The Times of Israel.
Quốc hội Knesset của Do Thái:
Quốc hội có tên gọi “Knesset” bắt nguồn từ Knesset HaGdola (tiếng Hebrew: כְּנֶסֶת הַגְּדוֹלָה) hay “Thượng hội đồng” theo Do Thái giáo, là một hội đồng gồm 120 người chép kinh, nhà hiền triết và nhà tiên tri tồn tại từ đầu thời kỳ Thánh điện thứ hai đến thời kỳ Hy Lạp hóa. Tuy nhiên, có rất ít điểm tương đồng giữa Quốc hội hiện đại và Knesset cổ đại ngoại trừ số lượng thành viên vì Knesset cổ đại là một cơ quan tôn giáo không dân cử. Trong tiếng Hebrew, thành viên Quốc hội được gọi là Haver HaKnesset (חֲבֵר הַכְּנֶסֶת) nếu là nam hoặc Havrat HaKnesset (חַבְרַת הַכְּנֶסֶת) nếu là nữ.
Quốc hội Knesset có quyền làm luật, bầu và miễn nhiệm tổng thống, bầu thủ tướng, phê chuẩn Nội các, giám sát hoạt động của chính phủ, bầu và miễn nhiệm tổng kiểm toán nhà nước, tước quyền miễn trừ của các thành viên Quốc hội, bỏ phiếu bất tín nhiệm mang tính xây dựng đối với chính phủ và tự giải tán. Quốc hội cũng có thể bị thủ tướng giải tán. Quốc hội tiếp tục làm việc cho đến khi Quốc hội khóa mới được bầu xong. Quốc hội họp tại Givat Ram, Jerusalem.
Bầu cử Quốc hội được tổ chức theo hệ thống đại diện tỷ lệ.
Quốc hội Knesset họp lần đầu tiên vào ngày 14 tháng 2 năm 1949 ở Jerusalem sau cuộc bầu cử Quốc hội lập hiến vào ngày 20 tháng 1 năm 1949, thay thế Hội đồng Nhà nước Lâm thời, là cơ quan lập pháp của Israel kể từ ngày Tuyên ngôn độc lập vào ngày 14 tháng 5 năm 1948. Trước đó, Hội đồng Nhà nước Lâm thời là cơ quan kế thừa Hội đồng Đại biểu, là cơ quan đại diện của cộng đồng Do Thái trong thời kỳ Lãnh thổ Ủy trị Palestine. Trước khi trụ sở hiện tại được xây dựng, Quốc hội họp ở Tel Aviv rồi tạm thời chuyển đến Tòa nhà Froumine ở Jerusalem.
5 khoảnh khắc đáng chú ý trong bài phát biểu của Trump tại Knesset
Tổng thống Donald Trump đã có bài phát biểu trước Quốc hội Israel (Knesset) hôm thứ Hai 13/10 khi ông đến Trung Đông để đánh dấu việc khởi đầu hiệp định hòa bình chấm dứt giao tranh ở Dải Gaza.
Trump phát biểu hơn một giờ tại Jerusalem, trong bối cảnh người dân ăn mừng trên các con phố sau khi Hamas phóng thích 20 con tin cuối cùng còn sống sót bị bắt giữ trong cuộc tấn công ngày 07/10/2023.
Bài phát biểu của ông tập trung vào tầm nhìn cho Trung Đông và sự ủng hộ của ông đối với Israel, đồng thời đề cập đến chính trị nội bộ Israel và chứng kiến một vụ phản đối ngắn của hai Dân biểu.
Dưới đây là 5 khoảnh khắc nổi bật trong bài phát biểu của Trump:
1. Trump nói Israel “đã thắng tất cả những gì có thể bằng vũ lực”
Trump nói với các Dân biểu Israel rằng đã đến lúc chuyển hướng từ chiến dịch quân sự khốc liệt ở Gaza sang hòa bình và hợp tác khu vực.
“Israel, với sự giúp đỡ của chúng ta (Hoa Kỳ), đã giành được tất cả những gì có thể bằng sức mạnh vũ trang. Các bạn đã thắng. Giờ là lúc chuyển những chiến thắng ấy trên chiến trường thành phần thưởng cuối cùng — hòa bình và thịnh vượng cho toàn Trung Đông. Đã đến lúc các bạn được tận hưởng thành quả lao động của mình,” Trump nói trong phần chuẩn bị sẵn.
Trump cũng cho biết ông nói với Thủ tướng Benjamin Netanyahu rằng ông sẽ được “ghi nhớ nhiều hơn” nếu chấp nhận thỏa thuận hòa bình thay vì tiếp tục chiến tranh.
“Nếu anh tiếp tục chiến đấu thêm 3, 4 năm nữa — tình hình sẽ tệ đi. Thời điểm này là hoàn hảo,” Trump nói. “Tôi bảo ‘Bibi, anh sẽ được nhớ đến vì điều này nhiều hơn là nếu anh cứ tiếp tục chiến đấu, chiến đấu, giết chóc mãi.’”
Chiến dịch của Israel ở Gaza đã gặp chỉ trích quốc tế khi hàng chục nghìn người Palestine thiệt mạng và các tổ chức nhân quyền cảnh báo về khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng.
Trump nhìn chung ủng hộ chiến dịch quân sự của Israel, dù đôi khi ông bày tỏ lo ngại về nạn đói ở Gaza.
Lãnh đạo đối lập Yair Lapid nói rằng “không có tội ác diệt chủng, không có nạn đói có chủ ý,” còn Netanyahu chỉ trích các nhà lãnh đạo thế giới khác đã “tin vào tuyên truyền sai lệch của Hamas.”
2. Trump kêu gọi Tổng thống Israel ân xá cho Netanyahu
Trong một khoảnh khắc gây chú ý, Trump quay sang Tổng thống Israel Isaac Herzog và đề nghị ông ban lệnh ân xá cho Netanyahu, người đang đối mặt với ba cáo buộc hối lộ, lạm dụng tín nhiệm và gian lận.
“Thưa ngài Tổng thống, sao ngài không ân xá cho ông ấy đi?” Trump nói, nhìn về phía Herzog.
“Xì gà với sâm-panh — ai thèm quan tâm chứ?” Trump đùa, ám chỉ các cáo buộc rằng Netanyahu nhận quà xa xỉ để đổi lấy đặc quyền chính trị.
Đây không phải lần đầu Trump kêu gọi điều này — ông từng nói tương tự trên Truth Social vào tháng 6.
Netanyahu bị cáo buộc kéo dài cuộc chiến với Hamas để duy trì quyền lực và tránh phiên tòa, lấy lý do an ninh quốc gia để trì hoãn xét xử. Ông phủ nhận mọi cáo buộc và dự kiến ra làm chứng vào thứ Tư tới.
3. Hai Dân biểu bị trục xuất khỏi hội trường.
Khoảng 20 phút sau khi Trump bắt đầu phát biểu, hai Dân biểu bị đuổi khỏi phòng họp vì la hét và giơ biểu ngữ “Công nhận Palestine”.
Hai người này là Ayman Odeh, Dân biểu gốc Ả Rập thuộc liên minh Hadash, và Ofer Cassif, chính trị gia cực tả cùng liên minh.
Odeh viết trên mạng X rằng ông kêu gọi công nhận nhà nước Palestine — “một yêu cầu đơn giản, được toàn thể cộng đồng quốc tế đồng ý. Có hai dân tộc ở đây, và không dân tộc nào sẽ biến mất.”
Cassif cũng đăng rằng hành động của họ nhằm “đòi công lý,” cáo buộc chính phủ Israel chiếm đóng và thực hành chính sách phân biệt chủng tộc với người Palestine.
Khi họ bị hộ tống ra ngoài, các Dân biểu khác đứng dậy vỗ tay.
“Hiệu quả thật đấy,” Trump nói đùa, rồi tiếp tục bài phát biểu.
4. Trump đưa cành ô liu đến Iran.
Trump có giọng điệu hòa giải khi nói về Iran, điều hiếm thấy trong bối cảnh quan hệ thù địch lâu dài giữa hai nước.
“Ngay cả với Iran — quốc gia có chế độ đã gieo rắc quá nhiều cái chết ở Trung Đông — bàn tay hữu nghị và hợp tác vẫn được mở ra,” Trump nói. “Tôi nói thật, họ muốn đạt được một thỏa thuận.”
Ông kể lại chiến dịch quân sự của Israel hồi đầu năm giết nhiều lãnh đạo cấp cao Iran, cũng như các cuộc không kích của Mỹ vào ba cơ sở hạt nhân chủ chốt của Iran, đồng thời chỉ trích Tổng thống Obama vì thỏa thuận hạt nhân Iran.
Dù vậy, Trump nói Mỹ và Iran có thể đạt được một thỏa thuận chấm dứt thù địch và mang lại lợi ích cho nhân dân Iran.
“Không có điều gì tốt hơn cho khu vực này hơn là việc Iran từ bỏ khủng bố, ngừng đe dọa láng giềng, chấm dứt tài trợ cho các nhóm vũ trang và công nhận quyền tồn tại của Israel,” Trump nói.
“Với Iran… chúng tôi đã sẵn sàng, khi các bạn sẵn sàng — và đó sẽ là quyết định tốt nhất mà Iran từng đưa ra.”
5. Trump khen lãnh đạo đối lập, nhắc Netanyahu “có thể dễ thương hơn rồi”
Dù bênh vực Netanyahu trong vụ xét xử, Trump vẫn châm chọc ông trong bài phát biểu:
“Giờ anh không còn chiến tranh nữa, Bibi, anh có thể dễ thương hơn một chút rồi.”
Trump quay sang lãnh đạo đối lập Yair Lapid và nói: “Anh là một người tốt đấy.”
Quan hệ giữa Trump và Netanyahu thăng trầm nhiều năm — Trump từng chửi thề Netanyahu năm 2020 khi ông này công nhận chiến thắng của Joe Biden, và gần đây ép Netanyahu xin lỗi Qatar sau khi Israel tấn công vào quan chức Hamas ở nước này.
Tuy nhiên, Trump nói với báo chí trước bài phát biểu rằng mọi bất đồng với Netanyahu đều được giải quyết nhanh chóng.
“Ông ấy không phải người dễ làm việc cùng. Nhưng chính điều đó khiến ông ấy trở nên vĩ đại,” Trump nói.
Tổng thống Ai Cập nói đề xuất Trung Đông của Trump là “cơ hội cuối cùng” cho hòa bình trong khu vực.
Theo AP, Tổng thống Ai Cập hôm thứ Hai 13/10 đã phát biểu tại một hội nghị thượng đỉnh của các nhà lãnh đạo thế giới rằng đề xuất Trung Đông của Tổng thống Mỹ Donald Trump là “cơ hội cuối cùng” để đạt hòa bình trong khu vực, đồng thời tái khẳng định kêu gọi giải pháp hai nhà nước, nhấn mạnh người Palestine có quyền sở hữu một quốc gia độc lập.
Hội nghị tại thành phố nghỉ dưỡng ven Biển Đỏ Sharm el-Sheikh nhằm hỗ trợ lệnh ngừng bắn đạt được tại Gaza, chấm dứt cuộc chiến Israel-Hamas và phát triển một tầm nhìn lâu dài để quản lý cũng như tái thiết vùng lãnh thổ Palestine bị tàn phá.
Cuộc gặp này dường như nhằm tập hợp sự ủng hộ quốc tế cho tầm nhìn của Trump trong việc chấm dứt chiến tranh. Tổng thống Ai Cập Abdel Fattah el-Sissi, đồng chủ trì hội nghị, nói với Trump rằng “chỉ có ông mới” có thể mang lại hòa bình cho khu vực.
Kế hoạch của Trump mở ra khả năng thành lập nhà nước Palestine, nhưng chỉ sau một thời gian chuyển tiếp dài tại Gaza và một quá trình cải cách do Chính quyền Palestine được quốc tế công nhận tiến hành. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu phản đối việc Palestine độc lập. Trump không nhắc đến giải pháp hai nhà nước tại hội nghị.
Trong bài phát biểu, Trump kêu gọi một kỷ nguyên hòa hợp mới ở Trung Đông, nói rằng khu vực này đang có “một cơ hội hiếm có để bỏ qua những mâu thuẫn và hận thù cũ.” Ông thúc giục các nhà lãnh đạo “tuyên bố rằng tương lai của chúng ta sẽ không bị chi phối bởi những xung đột của các thế hệ trước.”
Israel và Hamas chịu áp lực từ Mỹ, các nước Ả Rập và Thổ Nhĩ Kỳ để đồng ý với giai đoạn đầu của thỏa thuận ngừng bắn được đàm phán tại Qatar thông qua các trung gian, bắt đầu từ thứ Sáu.
Hôm thứ Hai 13/10, Trump, el-Sissi, Emir Qatar và Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ ký một văn kiện. Trump cho biết văn kiện này bao gồm “rất nhiều quy tắc, quy định và nhiều vấn đề khác, và nó rất toàn diện.” Tuy nhiên, văn kiện không được chia sẻ với báo chí hay công bố công khai.
Hội nghị diễn ra ngay sau khi Hamas thả 20 con tin Israel còn sống sót và Israel bắt đầu thả hàng trăm người Palestine khỏi các nhà tù, những bước quan trọng theo lệnh ngừng bắn. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều câu hỏi lớn về các bước tiếp theo, làm tăng nguy cơ quay trở lại chiến tranh.
Hơn 20 nhà lãnh đạo thế giới tham dự hội nghị, bao gồm Vua Abdullah của Jordan, Tổng thống Pháp và Thủ tướng Anh.
Một quan chức chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ cho biết Thổ Nhĩ Kỳ đã phát động “một sáng kiến ngoại giao” nhằm ngăn Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tham dự, và sau khi các nước khác ủng hộ nỗ lực này, Netanyahu quyết định không đến.
Trước đó, Thủ tướng Iraq Mohammed Shia al-Sudani đã cảnh báo các quan chức Ai Cập và Mỹ rằng ông sẽ rút khỏi hội nghị nếu Netanyahu tham dự, theo hãng tin nhà nước Iraq News Agency.
Văn phòng Netanyahu thông báo ông sẽ không tham dự, viện dẫn một ngày lễ Do Thái.
Israel đã từ chối bất kỳ vai trò nào tại Gaza cho Chính quyền Palestine được quốc tế hậu thuẫn, lãnh đạo là Mahmoud Abbas, người đã có mặt tại Sharm el-Sheikh.
Một trang sử mới về hòa bình. Văn phòng el-Sissi cho biết hội nghị nhằm “chấm dứt chiến tranh” tại Gaza và “mở ra một trang mới của hòa bình và ổn định khu vực” theo tầm nhìn của Trump.
Tuy nhiên, việc giải quyết sâu các vấn đề khó khăn trong hội nghị kéo dài chỉ khoảng ba giờ và chủ yếu mang tính nghi lễ. Các nhà lãnh đạo xếp hàng chụp ảnh với Trump, người mỉm cười và giơ ngón tay cái trước các phóng viên. Sau đó, el-Sissi chào mừng Trump, mời ông lên sân khấu và kêu gọi ông tham gia cùng các nhà lãnh đạo “yêu hòa bình.”
Trước khi Trump tới Ai Cập từ Israel, máy bay của Không quân Ai Cập đã hộ tống Air Force One bay vòng quanh khu nghỉ dưỡng.
Bộ trưởng Ngoại giao Ai Cập Badr Abdelatty cho biết thành công của tầm nhìn hòa bình Trung Đông của Trump phụ thuộc vào cam kết liên tục của ông trong tiến trình này, bao gồm việc gây áp lực cho các bên và triển khai lực lượng quân sự như một phần của lực lượng quốc tế dự kiến thực hiện nhiệm vụ gìn giữ hòa bình trong giai đoạn tiếp theo.
“Chúng ta cần sự tham gia của Mỹ, thậm chí là triển khai trên mặt đất, để xác định nhiệm vụ, công việc và quyền hạn của lực lượng này,” Abdelatty nói với AP.
Theo giai đoạn đầu, quân đội Israel đã rút khỏi một số khu vực ở Gaza, cho phép hàng trăm nghìn người Palestine trở về từ các khu vực mà họ buộc phải sơ tán. Các tổ chức viện trợ đang chuẩn bị đưa một lượng lớn hàng cứu trợ bị phong tỏa nhiều tháng qua vào Gaza.
Trong phát biểu riêng, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif ca ngợi nỗ lực của Trump trong việc thúc đẩy hòa bình ở nhiều khu vực trên thế giới. Pakistan đã đề cử Trump giải Nobel Hòa bình vì vai trò giúp giảm căng thẳng giữa Ấn Độ và Pakistan.
Những thách thức quan trọng phía trước Giai đoạn tiếp theo của thỏa thuận sẽ phải giải quyết việc giải giáp Hamas, thành lập chính phủ hậu chiến ở Gaza và xử lý mức độ rút lui của Israel khỏi vùng lãnh thổ này. Kế hoạch của Trump cũng quy định các đối tác khu vực và quốc tế sẽ phát triển cơ cấu lực lượng an ninh Palestine mới.
Abdelatty cho biết lực lượng quốc tế cần có nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc để được triển khai.
Hamas sẽ không có vai trò trong giai đoạn chuyển tiếp ở Gaza. Một ủy ban gồm 15 chuyên gia Palestine, không liên kết với bất kỳ phe phái nào và được Israel thẩm tra, sẽ quản lý công việc hàng ngày ở Gaza. Ủy ban này sẽ nhận sự hỗ trợ và giám sát từ một “Hội đồng Hòa bình” do Trump đề xuất để theo dõi việc thực hiện các giai đoạn trong kế hoạch, Abdelatty nói.
“Chúng tôi đang trông cậy vào Trump để đảm bảo việc thực hiện kế hoạch này cho tất cả các giai đoạn,” ông nói với AP.
Một vấn đề lớn khác là huy động quỹ tái thiết Gaza. Ngân hàng Thế giới và kế hoạch hậu chiến của Ai Cập ước tính nhu cầu tái thiết và phục hồi tại Gaza là 53 tỷ USD. Ai Cập dự kiến tổ chức một hội nghị về phục hồi và tái thiết Gaza vào tháng 11.
Vai trò của các quốc gia khác Thổ Nhĩ Kỳ, nơi đã tiếp đón các lãnh đạo chính trị Hamas trong nhiều năm, đóng vai trò quan trọng trong việc đạt thỏa thuận ngừng bắn.
Jordan, cùng với Ai Cập, sẽ huấn luyện lực lượng an ninh Palestine mới.
Đức, một trong những đồng minh quốc tế mạnh nhất của Israel và nhà cung cấp thiết bị quân sự hàng đầu, được Thủ tướng Friedrich Merz đại diện. Ông bày tỏ lo ngại về cách Israel tiến hành chiến tranh và kế hoạch chiếm quyền quân sự tại Gaza.
Thủ tướng Anh Keir Starmer, cũng tham dự, cam kết cung cấp 20 triệu bảng Anh (27 triệu USD) để hỗ trợ cung cấp nước và vệ sinh cho Gaza, đồng thời Anh sẽ tổ chức một hội nghị ba ngày về tái thiết và phục hồi Gaza. Starmer nói Anh sẵn sàng “đóng góp toàn bộ vai trò” để đảm bảo lệnh ngừng bắn hiện tại dẫn tới hòa bình lâu dài.
Iran, một trong những hậu thuẫn chính của Hamas, không tham dự. Cộng hòa Hồi giáo đang ở một trong những thời điểm yếu nhất kể từ Cách mạng 1979. Các quan chức Iran mô tả thỏa thuận ngừng bắn là chiến thắng của Hamas.
Tuy nhiên, thỏa thuận đã nhấn mạnh ảnh hưởng suy giảm của Iran trong khu vực và dấy lên mối lo ngại về khả năng tái diễn xung đột với Israel khi Iran vẫn đang cố gắng phục hồi sau cuộc chiến 12 ngày giữa hai nước vào tháng Sáu.
Tổng thống Trump đã phát biểu tại Knesset ở Israel vào thứ Hai khi ông đến thăm Trung Đông để đánh dấu sự khởi đầu của một hiệp định hòa bình nhằm chấm dứt giao tranh ở Gaza.
Trump đã phát biểu hơn một giờ tại Jerusalem trong khi các hoạt động ăn mừng diễn ra trên đường phố bên ngoài sau khi Hamas thả 20 con tin còn sống bị bắt giữ trong vụ tấn công vào tháng 10 năm 2023.
Bài phát biểu của tổng thống đề cập đến tầm nhìn của ông đối với Trung Đông và sự ủng hộ của ông đối với Israel. Trump cũng tham gia vào chính trường Israel và đã vấp phải sự phản đối ngắn gọn từ hai nhà lập pháp tại Knesset.
Sau đây là năm khoảnh khắc đáng chú ý trong bài phát biểu của ông.
Trump nói Israel ‘đã giành được tất cả những gì họ có thể’
Tổng thống nói với các nhà lập pháp Israel rằng đã đến lúc chuyển trọng tâm từ chiến dịch quân sự khốc liệt ở Gaza sang hướng tới hòa bình và hợp tác với các nước khác trong khu vực.
“Israel, với sự giúp đỡ của chúng ta, đã giành được tất cả những gì có thể bằng vũ lực. Các bạn đã chiến thắng. Giờ là lúc biến những chiến thắng này trước khủng bố trên chiến trường thành phần thưởng cuối cùng là hòa bình và thịnh vượng cho toàn bộ Trung Đông. Đã đến lúc các bạn được hưởng thành quả lao động của mình”, Trump phát biểu trong bài phát biểu được chuẩn bị sẵn.
Trump cho biết ông đã nói với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu rằng ông sẽ được nhớ đến “nhiều hơn” vì đã chấp nhận thỏa thuận hòa bình so với việc tiếp tục chiến dịch quân sự của mình.
“Nếu cô tiếp tục chiến đấu thêm ba, bốn năm nữa, chiến đấu, chiến đấu, chiến đấu — thì mọi chuyện đã trở nên tồi tệ. Nó đang trở nên căng thẳng,” Trump nói. “Thời điểm này thật tuyệt vời. Tôi đã nói, ‘Bibi, cô sẽ được nhớ đến vì điều này nhiều hơn là nếu cô cứ tiếp tục, tiếp tục, tiếp tục, giết chóc, giết chóc, giết chóc.'”
Chiến dịch quân sự của Israel chống lại Hamas ở Gaza đã bị quốc tế giám sát chặt chẽ khi hàng chục nghìn người Palestine thiệt mạng và các nhóm giám sát cảnh báo về cuộc khủng hoảng nhân đạo ngày càng trầm trọng ở vùng lãnh thổ này.
Trump thường công khai ủng hộ chiến dịch quân sự của Israel, ngay cả khi ông bày tỏ một số lo ngại về nạn đói ở Gaza.
Các nhà lãnh đạo Israel đã dùng phát biểu của mình để phản bác những lời chỉ trích về chiến dịch quân sự của họ. Lãnh đạo phe đối lập Yair Lapid tuyên bố “không có tội diệt chủng, không có nạn đói cố ý”. Netanyahu chỉ trích các nhà lãnh đạo thế giới khác mà không nêu tên, nói rằng họ đã “bị cuốn vào tuyên truyền sai trái của Hamas”.
Trump kêu gọi tổng thống Israel ân xá cho Netanyahu
Trong một khoảnh khắc có lợi cho thủ tướng Israel, Trump đã quay sang Tổng thống Israel Isaac Herzog và yêu cầu ân xá cho Netanyahu để tránh bị xét xử về ba cáo buộc là hối lộ, vi phạm lòng tin và gian lận.
“Thưa Tổng thống, tại sao ông không ân xá cho ông ấy”, Trump nói từ bục phát biểu và quay sang Herzog.
“Xì gà và một ít sâm panh – ai quan tâm chứ?” Trump nói đùa, chế giễu những chi tiết xung quanh việc Netanyahu bị cáo buộc nhận hối lộ bằng hàng xa xỉ để đổi lấy ân huệ chính trị.
Đây không phải là lần đầu tiên Trump kêu gọi ân xá cho Netanyahu, ông từng đưa ra yêu cầu tương tự trong bài đăng trên Truth Social vào tháng 6 .
Netanyahu đã bị chỉ trích vì tiếp tục cuộc chiến của Israel chống lại Hamas như một phương tiện để duy trì quyền lực và tránh xét xử , trì hoãn các thủ tục tố tụng tại tòa án vì lý do ngoại giao và an ninh .
Nhà lãnh đạo Israel, người không nhận tội, dự kiến sẽ ra làm chứng vào thứ Tư như một phần của phiên tòa.
Các nhà lập pháp bị trục xuất khỏi phòng họp sau khi bị gián đoạn
Khoảnh khắc bất ổn duy nhất diễn ra khoảng 20 phút sau bài phát biểu của Trump, khi hai nhà lập pháp bị trục xuất khỏi phiên họp toàn thể sau khi hét lên và giơ cao tờ giấy tuyên bố “Công nhận Palestine”.
Những người biểu tình là Ayman Odeh, một người Israel gốc Ả Rập và là thành viên của liên minh Hadash, và Ofer Cassif, một chính trị gia cực tả cũng là thành viên của liên minh Hadash.
Odeh sau đó đã viết trong một bài đăng trên mạng xã hội X rằng anh đang kêu gọi công nhận một nhà nước Palestine là “yêu cầu đơn giản nhất, một yêu cầu mà toàn bộ cộng đồng quốc tế đều đồng ý. … Có hai dân tộc ở đây, và không dân tộc nào sẽ đi đến đâu cả.”
Cassif cũng đăng trên X rằng cuộc biểu tình của họ là “để đòi công lý”, cáo buộc chính phủ Israel chiếm đóng và phân biệt chủng tộc với người Palestine.
Các nhà lập pháp đứng dậy vỗ tay khi hai nhà lập pháp được hộ tống ra ngoài.
“Điều đó rất hiệu quả”, Trump nói trước khi tiếp tục phát biểu.
Các cuộc biểu tình về tình hình ở Gaza đã trở nên phổ biến tại các sự kiện của Đảng Dân chủ trong chiến dịch tranh cử năm 2024, nhưng Trump phần lớn không phải đối mặt với sự phản đối tương tự từ những người biểu tình về chiến tranh.
Trump đưa cành ô liu cho Iran
Trump đã có giọng điệu hòa giải khi nói về mối quan hệ tương lai với Iran, một tình cảm đáng chú ý xét đến bối cảnh và tình trạng thù địch lâu dài giữa hai nước.
“Ngay cả với Iran, chế độ đã gây ra quá nhiều thương vong cho Trung Đông, cánh tay hữu nghị và hợp tác vẫn rộng mở”, Trump nói. “Tôi nói cho các bạn biết, họ muốn đạt được một thỏa thuận.”
Trong bài phát biểu, Trump đã dành một đoạn dài để kể lại chiến dịch quân sự của Israel hồi đầu năm nay khiến nhiều nhà lãnh đạo cấp cao của Iran thiệt mạng, cũng như các cuộc không kích của Mỹ nhằm vào ba cơ sở hạt nhân quan trọng của Iran. Ông chỉ trích cựu Tổng thống Obama về thỏa thuận hạt nhân Iran, vốn đề xuất nới lỏng lệnh trừng phạt Tehran để đổi lấy việc hạn chế chương trình hạt nhân của nước này.
Tuy nhiên, Trump vẫn quay lại với ý tưởng rằng Hoa Kỳ và Tehran có thể đạt được một số loại thỏa thuận có thể chấm dứt thù địch và mang lại lợi ích cho người dân Iran.
“Không gì tốt hơn cho khu vực này của thế giới hơn là các nhà lãnh đạo Iran từ bỏ khủng bố, ngừng đe dọa láng giềng, ngừng tài trợ cho các lực lượng ủy nhiệm quân sự và cuối cùng công nhận quyền tồn tại của Israel”, Trump nói. “Và với Iran… chúng tôi sẵn sàng khi các bạn sẵn sàng, và đó sẽ là quyết định đúng đắn nhất mà Iran từng đưa ra.”
Điều này tương tự như thông điệp mà Trump đã đưa ra trong chuyến thăm Saudi Arabia vào tháng 5, khi ông nói rằng ông sẽ vui lòng đạt được thỏa thuận với Iran, đồng thời cảnh báo về “áp lực tối đa” nếu không đạt được thỏa thuận ngừng bắn.
Trump khen ngợi các nhà lãnh đạo đối lập, nói với Netanyahu rằng ông có thể “tốt bụng hơn” bây giờ
Ngay cả khi Trump bảo vệ Netanyahu trong phiên tòa hình sự của ông, ông vẫn chế giễu vị thủ tướng lâu năm này trong bài phát biểu của mình rằng khi chiến tranh kết thúc, “Bà có thể tử tế hơn một chút, Bibi, vì bà không còn ở trong chiến tranh nữa, Bibi ạ.”
Trump quay sang Lãnh đạo phe đối lập Israel Yair Lapid và dành nhiều lời khen ngợi cho ông, nói rằng, “Ông là một người tốt.”
Cuộc trao đổi này đánh dấu một chương mới trong mối quan hệ giằng co giữa Trump và Netanyahu, khi ông chỉ trích nhà lãnh đạo Israel bằng một câu chửi thề vào năm 2020 sau khi ông công nhận chiến thắng của cựu Tổng thống Biden. Gần đây, Trump cũng buộc Netanyahu phải công khai xin lỗi Qatar sau khi thực hiện các cuộc tấn công quân sự nhằm vào các quan chức Hamas tại nước này.
Nhưng Trump nói với các phóng viên trước bài phát biểu của ông tại Knesset rằng bất kỳ bất đồng nào giữa ông với Netanyahu thường được giải quyết nhanh chóng.
Trong bài phát biểu của mình, Trump đã mô tả Netanyahu: “Ông ấy không phải là người dễ đối phó. Đó chính là điều khiến ông ấy trở nên tuyệt vời.”
Tuần trước, một cuộc náo động nhỏ của Đảng Cộng hòa MAGA liên quan đến thông tin Hoa Kỳ sẽ tiếp đón các phi công Qatar tại một căn cứ quân sự của Hoa Kỳ ở Idaho không phải do cách diễn đạt gây hiểu lầm của Lầu Năm Góc về cơ sở này mà là do “báo cáo sai sự thật”, theo Phó Tổng thống Vance.
Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cho biết hôm thứ Sáu rằng Hoa Kỳ sẽ “ký thư chấp thuận xây dựng một cơ sở của Không quân Qatar Emiri tại Căn cứ Không quân Mountain Home ở Idaho”, một địa điểm dự kiến sẽ là nơi đồn trú của một phi đội máy bay chiến đấu F-15 và phi công của Qatar.
Tin tức này nhanh chóng gây ra phản ứng dữ dội từ một số nhân vật chủ chốt trong liên minh MAGA của Đảng Cộng hòa, những người đã chỉ trích chính quyền Trump vì cho phép điều mà theo cách diễn đạt của Hegseth, dường như là một căn cứ quân sự của Qatar trên đất Mỹ. Tùy viên truyền thông của Qatar tại Mỹ sau đó đã làm rõ rằng sẽ không có một căn cứ không quân Qatar độc lập nào tồn tại, nhưng nước này đã cam kết 10 năm xây dựng và duy trì một cơ sở huấn luyện chuyên dụng bên trong một căn cứ không quân hiện có của Mỹ.
Phát biểu trong chương trình “Sunday Morning Futures” trên kênh Fox News, Vance gọi cơn thịnh nộ này là “câu chuyện giả mạo”.
“Đây phần lớn là tin giả,” Vance nói. “Chúng tôi vẫn tiếp tục duy trì mối quan hệ với các quốc gia mà chúng tôi hợp tác, đôi khi phi công của họ làm việc tại căn cứ của chúng tôi, đôi khi chúng tôi cùng nhau huấn luyện, đôi khi chúng tôi cùng nhau hợp tác theo những cách khác. Việc đưa tin rằng bằng cách nào đó sẽ có một căn cứ của Qatar trên đất Mỹ là hoàn toàn sai sự thật.”
Ông nói thêm: “Chúng tôi sẽ không để một quốc gia nước ngoài nào có căn cứ quân sự thực sự trên đất Mỹ. Vì vậy, có một chút sai lệch trong thông tin về điều đó, như thường lệ.”
Trong số những người phản ứng gay gắt với tin tức hôm thứ Sáu có Laura Loomer, một nhà hoạt động chính trị cực hữu và là đồng minh thân cận của Tổng thống Trump, người cho biết bà cảm thấy “bị phản bội” vì vấn đề này.
Trong nhiều bài đăng trên mạng xã hội vào chiều thứ Sáu, Loomer nhấn mạnh rằng “không quốc gia nước ngoài nào nên có căn cứ quân sự trên đất Mỹ. Đặc biệt là các quốc gia Hồi giáo.”
“Tôi chưa bao giờ nghĩ rằng đảng Cộng hòa sẽ cấp cho những người Hồi giáo tài trợ khủng bố từ Qatar một CĂN CỨ QUÂN SỰ trên đất Mỹ để họ có thể sát hại người Mỹ”, Loomer đăng trên nền tảng xã hội X. “Tôi không nghĩ mình sẽ bỏ phiếu vào năm 2026. Tôi không thể lương tâm mà bào chữa cho việc che giấu những kẻ thánh chiến”.
Loomer trước đây đã chỉ trích Trump vì ông này chấp nhận mua một chiếc máy bay Boeing hạng sang từ chính phủ Qatar. Bà thường xuyên bày tỏ sự khinh miệt đối với Qatar và các quốc gia khác có đa số dân theo đạo Hồi.
Chính quyền Trump đã có mối quan hệ ngày càng phát triển với Qatar, quốc gia được cho là đã giúp đảm bảo thỏa thuận hòa bình ở Gaza giữa Israel và Hamas.
Đầu tháng này, Trump đã ký một sắc lệnh hành pháp nhằm tăng cường bảo vệ Qatar của Hoa Kỳ sau cuộc tấn công của Israel nhằm vào các nhà lãnh đạo Hamas ở Doha khiến sáu người thiệt mạng, bao gồm một sĩ quan an ninh Qatar.
Phát biểu vào thứ sáu tại Lầu Năm Góc cùng với Saoud bin Abdulrahman Al Thani, Bộ trưởng Quốc phòng Qatar, Hegseth cho biết thỏa thuận cho các phi công Qatar ở Idaho thể hiện sức mạnh của mối quan hệ đối tác giữa Doha và Washington.
Hegseth phát biểu, ám chỉ đến căn cứ quân sự Hoa Kỳ tại Qatar: “Chúng tôi rất biết ơn về mối quan hệ đối tác bền chặt hiện có, cách ngài hỗ trợ quân đội của chúng tôi tại Al Udeid, thưa ngài, và đường dây liên lạc mà chúng ta đã có với nhau”.
Bài phát biểu của Tổng thống Trump tại Knesset của Israel, quốc hội nước này, đã bị các nhà lập pháp ngắt quãng trong giây lát khi họ bị trục xuất khỏi phiên họp toàn thể sau khi hô vang khẩu hiệu trong lúc Trump đang phát biểu.
Những người biểu tình là Ayman Odeh, một người Israel gốc Ả Rập và là thành viên của Liên minh Hadash, và Ofer Cassif, một chính trị gia cực tả và là thành viên Do Thái duy nhất của liên minh Hadash.
Odeh, người đứng đầu đảng Hadash, đã giơ cao tấm biển ghi dòng chữ “Công nhận Palestine” khi bị đuổi khỏi phòng. Sau đó, ông viết trong một bài đăng trên nền tảng xã hội X rằng ông kêu gọi công nhận một nhà nước Palestine là “yêu cầu đơn giản nhất, một yêu cầu mà toàn thể cộng đồng quốc tế đều đồng thuận… Có hai dân tộc ở đây, và không dân tộc nào sẽ đi đến đâu cả”, bài đăng viết bằng tiếng Do Thái, do X dịch .
Cassif cũng đăng trên X rằng cuộc biểu tình là “để đòi công lý”, cáo buộc chính phủ Israel chiếm đóng và phân biệt chủng tộc với người Palestine.
“Hãy từ chối làm kẻ chiếm đóng! Hãy chống lại chính quyền đổ máu!”, bài đăng đó cũng được dịch từ tiếng Do Thái .
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã từ chối đồng ý công nhận nhà nước Palestine, mặc dù ông đã ký vào kế hoạch hòa bình gồm 20 điểm của Trump, được cho là sẽ dẫn đến một nhà nước Palestine có chủ quyền.
Tuy nhiên, Trump vẫn chưa cùng với phần lớn cộng đồng quốc tế công nhận nhà nước Palestine.
Cuộc biểu tình phản đối bài phát biểu của Trump diễn ra khi tổng thống đang đánh dấu sự trở về Israel của những con tin còn sống cuối cùng bị Hamas giam giữ kể từ khi họ bị bắt cóc trong vụ tấn công ngày 7 tháng 10 năm 2023 do nhóm chiến binh Palestine này thực hiện.
Sự kiện này đánh dấu một cột mốc quan trọng trong giai đoạn đầu của thỏa thuận chấm dứt giao tranh ở Gaza.
Trong khi phần lớn người Israel ủng hộ một thỏa thuận ngừng bắn với Hamas để đảm bảo việc thả các con tin, thì dân chúng lại chia rẽ sâu sắc về cách Israel có thể đối xử với người Palestine trong khát vọng thành lập một nhà nước Palestine của họ.
Theo một cuộc khảo sát do Trung tâm nghiên cứu Pew thực hiện vào đầu năm nay, chỉ có 21 phần trăm người Israel tin rằng người Israel và người Palestine có thể chung sống hòa bình.
Odeh và Cassif là thành viên của một đảng chính trị Ả Rập-Do Thái nắm giữ năm ghế trong phe đối lập của Israel. Đây là đảng chính trị Ả Rập phổ biến thứ hai, nhưng thường chỉ giành được một số ghế nhỏ trong Knesset của Israel. Người Ả Rập ở Israel chiếm khoảng 20% dân số, chia đều cho người Hồi giáo và Cơ đốc giáo.
Tỷ lệ cử tri Ả Rập ở Israel thường thấp hơn so với người Do Thái ở Israel, nhưng điều này đã thay đổi trong những năm gần đây khi các nhà lãnh đạo Ả Rập như Odeh khuyến khích sự tham gia chính trị. Tỷ lệ cử tri Ả Rập Israel đi bỏ phiếu trong cuộc bầu cử năm 2022 đạt 53,2%.
Odeh trở thành người đứng đầu đảng Hadash vào năm 2015 và được coi là ngôi sao đang lên trong nền chính trị Israel, người ủng hộ việc thống nhất các đảng phái Ả Rập khác nhau để tăng cường ảnh hưởng của họ tại Knesset, giành được 13 ghế vào thời điểm đó.
Ông đã tận dụng sự nổi tiếng của mình bằng cách thực hiện chuyến đi bộ bốn ngày từ sa mạc Negev đến Jerusalem, nâng cao nhận thức và thu hút sự chú ý đến quyền của người Bedouin ở Israel.
Năm 2019, Odeh đã ủng hộ Benny Gantz, lãnh đạo đảng Xanh Trắng trung dung, làm thủ tướng để ngăn cản Netanyahu thành lập liên minh và nắm quyền. Tuy nhiên, Odeh đã bị chỉ trích vì sự ủng hộ của mình khi Gantz hợp tác với Netanyahu trong một liên minh chia sẻ quyền lực sau một năm bế tắc trong các cuộc đàm phán liên minh.
Trong khi đó, Cassif gia nhập đảng Hadash vào năm 2019 và được mô tả là một người nóng tính. Ban đầu, ông bị Ủy ban Bầu cử Trung ương Israel ngăn cản tranh cử, viện dẫn những phát ngôn khiêu khích mà ông từng đưa ra, bao gồm việc gọi một bộ trưởng tư pháp là “đồ cặn bã tân Quốc xã”, tờ The Times of Israel đưa tin vào thời điểm đó, nhưng Tòa án Tối cao Israel đã bác bỏ quyết định đó . Cùng năm đó, Cassif cũng cáo buộc Israel thực hiện “cuộc diệt chủng âm thầm” đối với người Palestine.
Năm 2024, Cassif ủng hộ một biện pháp của Nam Phi nhằm buộc Israel phải chịu trách nhiệm về tội diệt chủng tại Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ).
Vào tháng 11, Cassif đã bị đình chỉ khỏi Knesset trong sáu tháng vì ủng hộ vụ kiện ICJ của Nam Phi và những bình luận khác mà ông đưa ra liên quan đến Lực lượng Phòng vệ Israel và cuộc chiến ở Gaza.
Sau khi bị cách chức khỏi Knesset vào thứ sáu, Cassif đã đăng lên X một đoạn video ghi lại cảnh toàn thể quốc hội hoan nghênh việc ông bị cách chức, chỉ trích rằng đoạn video này cho thấy “Tổng thống Hoa Kỳ và toàn thế giới thấy rằng không có chỗ cho việc bày tỏ quan điểm khác biệt ở Israel”.
“Khuôn mặt của ‘nền dân chủ duy nhất ở Trung Đông’ không thực sự đẹp đẽ”, ông viết .
Tương tự như vậy, Odeh có tiền sử lên tiếng tại Knesset và là đối tượng của một biện pháp luận tội thất bại được đệ trình sau khi ông so sánh việc thả con tin do Hamas bắt giữ với việc thả tù nhân Palestine trong các nhà tù của Israel, nhiều người trong số họ bị kết án về tội khủng bố.
Odeh tuyên bố vào tháng 5 năm 2023 rằng ông sẽ không tái tranh cử. Nhiệm kỳ của ông dự kiến sẽ kéo dài đến năm 2026, và ông đã tham gia vào các nỗ lực khôi phục liên minh thống nhất của các đảng phái Ả Rập, tờ The Times of Israel trước đây đã đưa tin.
SAN DIEGO ( KSWB/KUSI ) — Một con khỉ đột đất thấp phía tây 10 tuổi tại Vườn thú San Diego đã làm vỡ lớp kính bảo vệ trong chuồng của nó vào thứ Bảy, các quan chức sở thú xác nhận.
Theo thông cáo từ sở thú, sự việc xảy ra khi con khỉ đột tên Denny đã phá vỡ một trong ba lớp kính cường lực ngăn cách nó với khách tham quan trong khu rừng khỉ đột. Một con khỉ đột khác cũng có mặt trong khu vực vào thời điểm xảy ra sự việc.
“Denny không bị thương”, sở thú cho biết. “Cả hai con khỉ đột sẽ được chăm sóc hậu trường cho đến khi tấm ốp được thay thế.”
Các quan chức sở thú nhấn mạnh rằng tấm kính bao gồm ba lớp bảo vệ và chỉ có một lớp bị hư hại. Không có du khách hay nhân viên nào bị thương trong sự cố này.
Vụ va chạm khiến những người chứng kiến đều kinh hãi.
“Chúng tôi đang nhìn xuống điện thoại di động và không nhận ra con khỉ đột đã chạy trước, nhảy lên và lao vào tấm kính. Nó đập vào kính bằng khuỷu tay hoặc cẳng tay, ngay trước mặt tôi,” Katya Sutil, người đang tổ chức sinh nhật tại sở thú cùng chị gái, cho biết. “Khi nó đập vào trước mặt tôi, tôi giật mình đến mức ngã ngửa ra sau vài feet. Khi tôi ngước lên xem chuyện gì đã xảy ra, tôi thấy con khỉ đột đang nhìn chằm chằm vào tôi, giao tiếp bằng mắt với tôi, rồi một tiếng nứt lớn… 6 feet. Nó khá lớn.”
Hiện vẫn chưa có thông tin chính thức về thời điểm môi trường sống của loài khỉ đột sẽ mở cửa trở lại cho công chúng.
“Thành thật mà nói, trong 20 phút chúng tôi ở đó, hai con khỉ đột cứ qua lại, kiểu như trêu chọc nhau. Con này tấn công con kia rồi biến mất, rồi lại tiếp tục như vậy,” Sutil giải thích. “Vậy nên có lẽ đã có sự căng thẳng giữa hai con khỉ đột.”
Khỉ đột đất thấp phương Tây, như Denny, là loài cực kỳ nguy cấp, có nguồn gốc từ các khu rừng Trung Phi. Vườn thú San Diego đang tham gia vào các nỗ lực bảo tồn nhằm bảo vệ loài linh trưởng này và môi trường sống tự nhiên của chúng.
Mùa Nobel đang nở rộ với các giải thưởng danh giá nhất trong nhiều lĩnh vực chuyên môn như Vật Lý, Hóa Học, Y Khoa, Văn Chương, Hòa Bình đang lần lượt được công bố. Sự thú vị tuyệt vời trong mùa phát giải Nobel là hầu hết người trúng giải đều thật sự xứng đáng là những nhân vật tinh hoa thời đại. Giải Nobel Văn Chương năm nay đang xoáy vào đề tài “hoang mạc tinh thần” hay “sa mạc vô tâm”… nói đến thân phận con người giữa vòng xoáy của sự cô độc trong cơn tuyệt vọng gần như tận thế của tâm hồn. Trước nỗi tuyệt vọng đầy cuồng nộ của phương Tây và nhẹ nhàng hơn ở phương Đông mình thử làm người cưỡi ngựa xem hoa, đi tìm vài giọt sương Thu trong cơn khát cháy…
Khôi nguyên Nobel Văn chương 2025
Giải thưởng văn chương cao quý nhất thế giới – giải Nobel Văn học – năm 2025 đã được viện Hàn lâm Thụy Điển công bố. Người thắng giải là nhà văn Hungary László Krasznahorkai (LK). Anders Olsson, chủ tịch Ủy ban Nobel, đã đưa ra lời nhận định về tầm nhìn tiên tri của nghệ thuật:
“Vì sự nghiệp sáng tác đầy sức cuốn hút và mang tầm nhìn tiên tri của ông – ngay giữa cơn kinh hoàng tận thế, vẫn khẳng định sức mạnh cứu rỗi của nghệ thuật.”
Và Olsson nhìn về khía cạnh văn chương:
László Krasznahorkai là một đại văn hào mang phong cách sử thi của truyền thống Trung Âu, nối dài từ Kafka đến Thomas Bernhard, đặc trưng bởi chủ nghĩa phi lý và sự phóng đại mang tính bi hài. Tuy nhiên, ông không chỉ dừng ở đó; ông còn hướng về phương Đông, tiếp thu một giọng văn tĩnh lặng, chiêm nghiệm và tinh tế hơn, thể hiện chiều sâu của tâm linh và suy tưởng trong thế giới hỗn loạn.
Tác phẩm xuất bản đầu tay của Krasznahorkai là The Melancholy of Resistance (phản kháng trầm luân). Tác phẩm này, ra đời năm 1989, là một ẩn dụ về xã hội Đông Âu tan rã, nơi niềm tin tập thể mất dần, người dân rơi vào một sự hoang vu tâm hồn với tinh thần trống vắng tột cùng như viễn khách trên chính quê hương của mình giữa cõi đi về không định hướng.
Khái niệm “hoang mạc tinh thần” (spiritual dessert) lan tỏa trong suốt cả bốn tác phẩm đưa tác giả lên đài danh vọng văn chương. Krasznahorkai viết nó như hành giả tụng kinh thiền hành giữa tận thế: ngôn từ dài, xoắn, tối, nhưng mang sức gợi về khả năng hồi sinh của tâm hồn – rất gần với tinh thần “vô minh dẫn tới giác ngộ” trong Phật học.
Tuy Krasznahorkai có lối hành văn rất khác thường so với văn chương truyền thống với câu văn có cấu trúc rắc rối, dài lê thê, dồn dập và nội dung diễn đạt đen tối, u sầu, nhưng Anders Olsson – Chủ tịch Ủy ban Nobel – đã ca ngợi “ Văn xuôi của Krasznahorkai đã phát triển theo hướng cú pháp trôi chảy. Các câu dài, quanh co không có dấu chấm tạo nên thương hiệu của ông. Krasznahorkai là nhà văn sử thi vĩ đại…” Và cũng chính László Krasznahorkai từng nói với Guardian: “Nếu có độc giả nào chưa đọc sách của tôi, tôi không thể gợi ý cho họ bất cứ điều gì để đọc. Thay vào đó, tôi khuyên họ hãy ra ngoài, ngồi xuống đâu đó, chỉ im lặng như đá. Rồi họ sẽ gặp được người đã đọc sách của tôi”. Lời tự bạch “tâm vô sở trụ” nầy làm người ta nhớ thi hào Nguyễn Du với kinh Kim Cang trong lần đi sứ cuối đời: Ngã độc Kim Cang thiên biến linh. Kim Cang vô tự thị chân kinh – (Kim Cang ta đọc nghìn lần. Kim Cang thật sự tự thân không lời.)
Hoang mạc tinh thần và một thoáng Tâm Kinh
Sự “hoang mạc tinh thần” là hậu quả của văn minh lý trí bởi con người biết rất nhiều cách sống, nhưng quên mất ý nghĩa của sự sống. Sự tuyệt đối hóa lý trí khiến con người cô độc, hoài nghi và lạc hướng giữa vô vàn thông tin nhưng thiếu minh triết. Đây là bối cảnh mà Kafka, Beckett, Bernhard và nay Krasznahorkai đã diễn tả cái trống rỗng của hiện hữu trong thế giới mù Tâm. Khuynh hướng tìm về Phật lý là con đường trở lại “Tâm nguyên”.
Khi con người ý thức rằng mọi nỗ lực bên ngoài không còn cứu rỗi được sự bế tắc bên trong, họ quay về tìm đạo lý nội tâm. Phật lý – với nguyên lý Duyên khởi, Vô ngã, Vô thường và Trung đạo – chính là phản đề của hoang mạc tinh thần:
Duyên khởi chỉ ra rằng mọi hiện tượng tương liên, phá vỡ cô đơn của “cái tôi biệt lập”.
Vô ngã giúp ta thoát khỏi chấp thủ, cái gốc của khổ đau.
Trung đạo mở lối quân bình giữa hư vô và cực đoan, giữa cảm xúc và lý trí.
Từ đó, Phật lý trở thành “dòng suối mát” tưới tẩm hoang mạc tâm linh, giúp con người nhận ra rằng: cứu rỗi không đến từ bên ngoài mà từ sự tỉnh thức nội tâm.
Khi nghệ thuật trở thành con đường giác ngộ
Với Krasznahorkai, nghệ thuật không chỉ là phản ánh hiện thực mà là phương tiện để trở về với im lặng là gốc của chính mình, nơi con người chiêm nghiệm sự tan rã của thế giới và sự tồn sinh của Tâm. Giữa khi đó, trong “hoang mạc tinh thần”, người nghệ sĩ đi tìm thể tánh – bản lai diện mục chính mình – là hành trình trở về với bản thể của sáng tạo, nơi chữ nghĩa chỉ còn là hơi thở và tư tưởng trở thành vắng lặng vô ngôn.
Để so sánh “sự chiêm nghiệm về tâm lý hoang mạc” và cách “giải quyết” (nếu có) bằng thiền định hay quan niệm nhân sinh giữa hai thế giới Đông Tây, trước hết ta cần làm rõ cách hiểu “tâm lý hoang mạc” (desert psychology / desert mind) trong ngữ cảnh triết học, tâm lý, rồi xem mỗi tác giả hoặc tư tưởng mà ta so sánh diễn đạt nó ra sao và họ có giải pháp hay hướng đi nào để tự mỗi người hướng tâm, khai trí.
1. “Tâm lý hoang mạc” – khái niệm và hình ảnh
Khái niệm “hoang mạc” (desert, emptiness, wasteland) thường mang tính biểu tượng: cô lập, khô cằn, mất chiều sâu gắn kết, nơi mọi cấu trúc quen thuộc bị bóc trần. Trong tâm lý học, nó cũng có thể ám chỉ trạng thái nội tâm rỗng không, hoang mang, tuyệt vọng, mất mát liên kết tinh thần, nơi “không có chỗ bám”.
Nếu xem “tâm lý hoang mạc” là hình ảnh hay ẩn dụ cho trạng thái tinh thần nơi con người hoang mang đối diện với vô nghĩa, thì ta có thể xem thử có chăng một giải pháp để “cứu chữa” tâm lý bế tắc cùng cực này.
Thử tìm một nhân vật đối ứng với nhà văn Krasznahorkai trong hai thế giới Đông – Tây; có lẽ Thiền sư Thích Nhất Hạnh là một trong những hình ảnh tiêu biểu.
Trong văn chương hiện đại, László Krasznahorkai, là kẻ lữ hành lang thang giữa hoang mạc ấy.
Trong đời sống tâm linh hiện đại, Thiền sư Thích Nhất Hạnh là người gieo hạt trên cánh đồng khô cằn, chỉ ra con đường trở về.
2. Thích Nhất Hạnh: từ “hoang mạc” đến chánh niệm và giao cảm
Mặc dù Thầy Nhất Hạnh không dùng cụm từ “tâm lý hoang mạc” thường xuyên như một khái niệm chính thống, nhưng trong nhiều bài giảng và sách viết, ta thấy rõ Thầy nhìn thấy những vùng “cằn cỗi” nội tâm – những tâm lý sợ hãi, cô đơn, tổn thương – và dẫn dắt con người ra khỏi nó bằng chánh niệm, thiền định, lòng từ bi và “interbeing” (tương thuộc).
Thầy nhấn mạnh rằng, nhiều khổ đau nội tại không đến từ hoàn cảnh bên ngoài mà từ cách mình không lắng nghe, không hiểu mình là chính. Do vậy, nếu biết lắng nghe và hiểu được cảm xúc nội tại của chính mình sẽ làm vơi đi niềm đau nỗi khổ đang đè nặng trong ta (Listening to and understanding our inner sufferings will resolve most of the problems we encounter.)
Tức thị rằng vùng đất “hoang mạc” (nỗi khổ, sầu muộn, cảm giác bị bỏ rơi) cần được lắng nghe hơn là đàn áp, tự áp chế.
Thầy Nhất Hạnh nói về chánh niệm (mindfulness) như một năng lượng, một con đường, không chỉ một phương tiện: (Mindfulness is not a tool … True mindfulness is a path, an ethical way of living.)
Chánh niệm giúp người ta “ở với” khổ đau, nhìn rõ chúng mà không phản ứng tự động, từ đó có thể chuyển hóa.
Lắng nghe, nói lời thương yêu – ái ngữ – (deep listening, compassionate speech) là một phần của nghệ thuật chữa lành: vấn đề nội tâm không tách rời cộng đồng – để vượt hoang mạc, người ta cũng cần trà trộn, giao cảm, lắng nghe người khác.
Quan niệm “interbeing” (tương thuộc) là mấu chốt: mọi sự sống liên đới, không có cái tôi độc lập tuyệt đối. Khi ta cảm thấy “cô độc trong hoang mạc”, Thầy Nhất Hạnh sẽ nhắc nhở rằng cái tôi cô độc đó vốn là ảo tưởng; trong khi ta thực sự “liên-hữu” với mọi người và mọi sự vật.
Và trong thực hành: tâm nằm trong hơi thở, bước đi, ăn uống – mọi hành động đời thường đều là dịp để thực tập chánh niệm – khơi lại tương thuộc và chữa lành những vùng “cằn cỗi” trong lòng.
Vậy, “giải quyết hoang mạc tâm linh” theo Thầy Nhất Hạnh không phải bằng việc thoát khỏi nó ngay lập tức, mà bằng cách bước vào nó trong chánh niệm, lắng nghe, mở rộng lòng từ bi để nhận ra rằng ta không thực sự đơn độc, đó là tiến trình dần hồi sinh mạch kết nối với mình, với người, với sự sống.
3. Krasznahorkai: cái hoang mạc nhân sinh và hư vô kéo dài bất tận
Khác với nhà thiền, Krasznahorkai là nhà văn hiện đại/ hậu hiện đại và cách “chiêm nghiệm” của ông là thông qua văn chương – mô tả trạng thái, giọng nói, cấu trúc câu – chứ không đề xuất một phương pháp giải quyết rõ ràng. Ở ông, ta dễ thấy “tâm lý hoang mạc” ở cấp độ nhân sinh: sự kiệt quệ của ý nghĩa, sự cạn kiệt của thời gian, sự căng thẳng giữa khát vọng và thực tại bất định.
Có thể nói: Thích Nhất Hạnh là người chữa lành hoang mạc; Krasznahorkai là người làm cho ta thấy nó rõ mồn một và để ta tự mang nó trong mình.
Thích Nhất Hạnh là tâm ảnh phương Đông – mở đường thoát khỏi “sa mạc” bằng việc buông bỏ, hòa tan, an trú.
Krasznahorkai là ảo ảnh của phương Tây – dấn thân vào “sa mạc” để nhìn tận cùng vô nghĩa, để nghệ thuật còn lại như “bằng chứng con người từng tồn tại”.
Tuy hai hướng khác nhau, cả hai gặp nhau ở điểm cốt lõi:
“Không ai có thể thật sự thoát khỏi hoang mạc nếu chưa đi xuyên qua nó.”
Thích Nhất Hạnh đi qua bằng hơi thở; Krasznahorkai đi qua bằng chữ nghĩa.
Một người “đem nước từ bi tưới mát”, người kia “giữ lại tro than của nhân loại để soi vào đó ánh sáng.”
Có chăng ánh sáng của Krasznahorkai là ánh sáng của trí tuệ và nghệ thuật phát ra từ bóng tối của tuyệt vọng. Sự giao thoa đầy lý tính của phương Tây về trí tuệ và nghệ thuật là một hứa hẹn “giải phóng hoang mạc tinh thần” thấp thoáng đâu đó cuối đường hầm. Mong rằng, thế hệ Trí tuệ Nhân tạo và khoa học công nghệ sẽ giúp phát ra tia sáng.
Nghệ An: Ông Nguyễn Duy Niệm bị khởi tố theo điều 117 giữa làn sóng đàn áp
Ngày 10 tháng 10 năm 2025, Cơ quan An ninh điều tra Công an cộng sản Việt Nam tại tỉnh Nghệ An đã thi hành lệnh khởi tố và bắt tạm giam ông Nguyễn Duy Niệm (57 tuổi), trú tại xóm Đông Sơn 5, xã Lương Sơn, huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An, để điều tra về hành vi “làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước Cộng sản Việt Nam, theo quy định tại Điều 117 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017. Vụ bắt giữ diễn ra trong không khí được mô tả là khẩn trương, có sự phối hợp của Phòng An ninh nội địa và lực lượng kỹ thuật nghiệp vụ.
Theo thông tin từ cơ quan điều tra, Nguyễn Duy Niệm đã bị theo dõi trong một thời gian dài vì nghi ngờ có liên hệ với một số tổ chức và cá nhân hoạt động chính trị ở nước ngoài. Cụ thể, ông được cho là đã liên lạc, trao đổi và nhận chỉ đạo từ các thành viên thuộc tổ chức “Tập hợp Dân chủ Đa nguyên”, một tổ chức do Nguyễn Gia Kiểng thành lập tại Pháp từ năm 1982, với mục tiêu kêu gọi đa nguyên chính trị và cổ súy dân chủ cho Việt Nam. Cơ quan công an cáo buộc ông Niệm đã nhiều lần tham gia viết bài, biên tập và phát tán tài liệu xuyên tạc đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước cộng sản, đồng thời sử dụng mạng xã hội để chia sẻ các bài viết có nội dung chống phá, bôi nhọ lãnh đạo, kích động tư tưởng bất mãn trong nhân dân.
Nguồn tin từ Công an Nghệ An cho biết, các tài khoản mạng xã hội mà ông Niệm sử dụng thường được đặt tên giả, hoạt động dưới dạng chia sẻ bài từ các trang chống Nhà nước. Khi bị bắt, cơ quan điều tra đã thu giữ nhiều thiết bị điện tử, máy tính và tài liệu được cho là phục vụ cho hoạt động tuyên truyền.
Sau khi lệnh bắt được công bố, công an Nghệ An tiến hành khám xét nơi ở của ông tại xã Lương Sơn. Người dân địa phương cho biết ông Niệm sống khép kín, ít giao tiếp.
Vụ bắt giữ ông Nguyễn Duy Niệm thu hút sự chú ý đặc biệt của dư luận khi diễn ra đúng thời điểm nhà cầm quyền cộng sản Việt Nam tăng cường kiểm soát thông tin trên không gian mạng, đồng thời siết chặt các hoạt động truyền thông phi chính thống, tiếp tục đàn áp tiếng nói khác biệt. Nhiều người khác thì đặt câu hỏi về ranh giới giữa tự do biểu đạt và giới hạn của luật pháp khi xử lý các cá nhân đăng tải nội dung trên mạng.
Hiện ông Nguyễn Duy Niệm đang bị tạm giam tại trại giam Công an tỉnh Nghệ An để phục vụ công tác điều tra. Như vậy, chỉ trong vòng 4 ngày, cơ quan Công An cộng sản Việt Nam đã bắt 5 người chỉ vì họ thực thi quyền tự do biểu đạt, tự do tôn giáo một cách hợp pháp: Bà Võ Thị Phụng (Gia Lai), ông Nguyễn Văn Tòng (Gia Lai), ông Huỳnh Ngọc Tuấn (Đắk Lắk), ông Y Nuen Ayŭn (Đắk Lắk), ông Nguyễn Duy Niệm (Nghệ An)./.
MC đọc nhầm chức vụ, Tô Lâm giận tím mặt tại lễ Quân khu 4
Trong buổi lễ kỷ niệm 80 năm truyền thống lực lượng vũ trang Quân khu 4 diễn ra sáng 12 tháng 10 năm 2025 tại Nghệ An, một sự cố bất ngờ xảy ra đã thu hút sự chú ý trên diện rộng: khi MC giới thiệu đại diện Bộ Quốc Phòng, vô tình đọc nhầm tên tướng Phan Văn Giang là “bí thư Quân ủy Trung ương”. Căn cứ theo nghi lễ thông thường, người đảm nhận vai trò Bí thư Quân ủy Trung ương thường là Tổng Bí Thư, nên lỗi phát ngôn này gây chấn động không nhỏ trong lễ nghi và đối với sự kiện.
Khoảng 10 giờ sáng, MC bước lên bục, những lời giới thiệu phát ra vang trong hội trường quần chúng và các đại biểu. Khi nhắc đến Phan Văn Giang, người đang giữ chức Bộ trưởng Bộ Quốc phòng và đồng thời là ủy viên Bộ Chính trị, MC đọc: “Đồng chí Phan Văn Giang, bí thư Quân ủy Trung ương…” Câu nói vừa thốt ra, ngay lập tức một làn sóng đàm tiếu, nhìn nhau của khách mời xuất hiện. Ở khu vực đại biểu cấp cao, người đứng đầu Đảng cộng sản Việt Nam Tổng Bí Thư Tô Lâm, khi đó có mặt trong sự kiện được cho là đã biến sắc, “giận tím mặt” vì sai sót nghiêm trọng trong phần giới thiệu nhân vật quân sự cao cấp. Báo chí nước ngoài và một số tờ trong nước đưa tin, hình ảnh ông Tô Lâm nghiêm trang đứng cạnh sân khấu, ánh mắt hướng về phía MC, biểu lộ sự bất mãn rõ rệt.
Sự kiện tưởng chừng là nghi lễ trang trọng bị chệch nhịp chỉ vì một câu nói thiếu chính xác. Theo Tờ Nhật Báo Người Việt, lúc đó không khí trong hội trường lặng đi trong giây lát. MC sau khi nhận ra sai sót đã nhanh chóng sửa lời, đọc đúng chức vụ “Phó bí thư Quân ủy Trung ương” hoặc chỉ “ủy viên Quân ủy Trung ương”, phần nào hạ nhiệt dư luận có mặt. Tuy nhiên dư âm của khoảnh khắc vừa hài hước, vừa nghiêm trọng đó vẫn đọng lại nhiều câu hỏi: sao MC lại nhầm chức vụ cao như vậy, có phải đã chuẩn bị kịch bản không kỹ, hay có ý đồ nào?
Trong giới quân sự và chính trị, chức vụ “bí thư Quân ủy Trung ương” là rất trọng yếu vì gắn với quyền lãnh đạo đảng trong bộ máy quân đội, nên việc nhầm lẫn vị trí này là vấn đề tế nhị. Phan Văn Giang hiện giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng, trước đó đã được bổ nhiệm là ủy viên Quân ủy Trung ương và vị trí “Bí thư Quân ủy Trung ương” hiện do ông Tô Lâm nắm giữ.
Sau sự cố, không có phát ngôn chính thức từ Bộ Quốc Phòng hay từ cá nhân Phan Văn Giang và Tô Lâm về việc này. Các trang tin trong và ngoài nước tiếp tục lan truyền hình ảnh phản ứng của Tô Lâm và bình luận về mức độ ảnh hưởng của sai sót nghi lễ đối với uy tín cá nhân và tổ chức. Người xem tỏ ra thích thú với khoảnh khắc con người hiện rõ trước công chúng, dù trong hàng ngũ lãnh đạo cao cấp cũng có thể tức giận vì lỗi nghi thức.
Về phía truyền thông, một số bài viết chỉ trích việc chuẩn bị chương trình thiếu chặt chẽ, không kiểm tra kỹ nội dung phát ngôn. Có bình luận rằng ở những buổi lễ có chức sắc cao, việc rà soát tên, chức vụ nên được lập đi lập lại nhiều lần, không để sai sót trong lúc phát biểu trước mặt hàng trăm người, máy quay truyền hình và mạng xã hội.
Sự kiện MC đọc nhầm tên chức vụ của Phan Văn Giang ở buổi lễ Quân khu 4 sáng ngày 12 tháng 10 năm 2025 đã gây ra khoảnh khắc căng thẳng bất đắc dĩ giữa nghi lễ và thực tế chính trị. Phản ứng “giận tím mặt” của Tô Lâm đã khiến khoảnh khắc này lan truyền như một dấu chấm ngoặc về mức độ nghiêm trọng của lời nói, dù chỉ một từ nhầm trong các sự kiện mang tính nghi thức và quyền lực cao./.
Cam kết táo bạo: GDP bình quân Việt Nam 8.500 USD năm 2030
Ngày 13 tháng 10 năm 2025, trong phiên họp Đại hội đại biểu Đảng bộ Chính Phủ cộng sản Việt Nam lần thứ nhất nhiệm kỳ từ năm 2025 đến năm 2030, Phó Thủ tướng thường trực Nguyễn Hòa Bình chính thức trình bày Báo cáo chính trị với một mục tiêu gây chú ý mạnh: đưa GDP bình quân đầu người lên khoảng 8.500 USD vào năm 2030, cùng tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân tối thiểu 10% mỗi năm trong giai đoạn tới.
Theo báo cáo, năm 2025 ước tính quy mô GDP của Việt Nam sẽ đạt khoảng 510 tỷ USD, đưa nước ta lên thứ 32 toàn cầu về quy mô kinh tế, tăng 5 bậc trong 5 năm gần đây. Bình quan thu nhập mỗi người cũng được dự báo tăng từ 3.552 USD năm 2020 lên hơn 5.000 USD vào cuối năm nay. Nếu đạt mục tiêu đề ra, GDP bình quân đầu người sẽ tăng gấp khoảng 1,7 lần trong khoảng 5 năm tới.
Mục tiêu 8.500 USD cho năm 2030 được đặt trong khung chiến lược lớn: biến Việt Nam thành quốc gia “đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao”, vươn lên vào nhóm 30 nền kinh tế hàng đầu thế giới, đứng thứ 3 trong ASEAN về quy mô GDP. Chính Phủ xác định các động lực tăng trưởng mới là khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, đồng thời phải kiểm soát chặt chẽ lạm phát, nợ công, bội chi ngân sách.
Về hạ tầng, Chính Phủ cộng sản Việt Nam đặt ra mục tiêu khởi công và hoàn thành nhiều tuyến cao tốc (5.000 km đường cao tốc đến 2030), tuyến đường ven biển, tuyến đường sắt đô thị tại Hà Nội và Sài Gòn mỗi nơi khoảng 100 km, cùng việc đầu tư các nhà máy điện hạt nhân ở Ninh Thuận trong giai đoạn sau 2030. Cùng với đó là hoàn thiện kết cấu hạ tầng số, trung tâm dữ liệu quốc gia và chuyển đổi số toàn diện trong quản lý nhà nước.
Trong phần báo cáo, Phó Thủ Tướng cũng trình bày kết quả của nhiệm kỳ vừa qua (từ năm 2021 đến năm 2025): thu ngân sách đạt khoảng 9,6 triệu tỷ đồng, vượt mục tiêu đề ra. Kinh tế vĩ mô tương đối ổn định, lạm phát được kiểm soát trong mức cho phép, các cân đối lớn như cân đối xuất nhập khẩu, cán cân thương mại được giữ vững. Tuy nhiên, Chính Phủ cộng sản Việt Nam cũng thừa nhận có tồn tại điểm nghẽn: thể chế pháp luật chưa hoàn thiện kịp thời, giải phóng nguồn lực còn chậm, năng lực dự báo một số địa phương, bộ ngành chưa đáp ứng yêu cầu phát triển.
Để đạt mục tiêu 10% tăng trưởng mỗi năm và GDP bình quân 8.500 USD năm 2030, Chính Phủ xác định một số giải pháp trọng tâm: hoàn thiện thể chế, tháo gỡ các rào cản đầu tư kinh doanh; chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào đổi mới sáng tạo; tăng cường liên kết vùng, phát triển kinh tế tư nhân và thu hút đầu tư FDI chất lượng, có công nghệ cao, gắn chuyển giao công nghệ. Đồng thời, nhiệm vụ kiểm soát rủi ro tài chính công, nâng cao hiệu quả chi ngân sách, chống tham nhũng, tăng cường giám sát cũng được đặt rất cao.
Khi công bố mục tiêu này, dư luận kinh tế – xã hội phản ứng mạnh. Nhiều chuyên gia đánh giá con số 10% tăng trưởng hằng năm là rất tham vọng – trong bối cảnh quốc tế đầy bất ổn, căng thẳng địa chính trị, chuỗi cung ứng biến động – và đặt câu hỏi liệu năng suất lao động, cơ sở hạ tầng, nguồn lực tài chính có theo kịp hay không. Dù đã có nhiều bước tiến trong những năm gần đây, thành quả ấy mới chỉ là nền móng.
Việc Chính Phủ cộng sản Việt Nam đặt chỉ tiêu GDP bình quân 8.500 USD vào năm 2030 không chỉ là con số thống kê, mà là lời cam kết về tầm nhìn phát triển mới, là thách thức với mọi ngành, mọi địa phương và là lời kêu gọi hành động từ tầng cao đến cơ sở. Nhưng để biến cam kết thành hiện thực, không chỉ cần quyết tâm chính trị mà còn cần bản lĩnh thực thi, sáng tạo vượt khó và kiểm soát chặt chẽ các rủi ro bên trong lẫn bên ngoài./.
Vụ lừa đảo nghìn tỷ của TikToker Mr. Pips: 600 người sắp bị khởi tố
Ngày 10 tháng 10 năm 2025, thông tin từ Công an thành phố Hà Nội đã gây chấn động dư luận khi hé lộ kế hoạch khởi tố gần 600 nhân viên sale, nằm trong đường dây lừa đảo đầu tư tài chính xuyên quốc gia do Phó Đức Nam, tức TikToker “Mr. Pips”, cầm đầu. Qua buổi họp báo quý 3 của Bộ Công An cộng sản Việt Nam diễn ra vào ngày 6 tháng 10, cơ quan điều tra cho biết họ đã xác lập đường dây này, hoạt động tinh vi trên nền tảng giao dịch quốc tế MT4, MT5, dưới vỏ bọc công ty tài chính, cam kết lợi nhuận cao ngất ngưỡng, khi rủi ro bằng 0.
Chia sẻ với truyền thông cộng sản Việt Nam, đại tá Nguyễn Đức Long, Phó giám đốc Công an Hà Nội, nhóm của Nam tuyển chọn, đào tạo và sử dụng bộ máy kinh doanh (sale) rầm rộ. Ban đầu, các nhân viên mời chào khách hàng đầu tư vào “sàn quốc tế uy tín”, cho phép người tham gia thắng vài lệnh nhỏ, thậm chí rút vốn để tạo niềm tin. Khi khách đã tin tưởng, hệ thống sẽ nghiêng về hướng lỗ, phải nạp thêm tiền hoặc chịu phí giao dịch tăng cao dưới chỉ dẫn của “chuyên gia kỹ thuật”. Toàn bộ dòng tiền thu được chảy về tài khoản do Nam và đồng phạm kiểm soát.
Trong quá trình mở rộng điều tra, lực lượng chức năng đã làm việc, trích xuất lời khai từ 1.028 cá nhân thuộc bộ phận kinh doanh tại 18 văn phòng giao dịch liên quan. Trong số này, có 870 nhân viên sale, 119 trưởng nhóm, 34 quản lý cấp trung và 5 quản lý văn phòng cấp cao. Đáng chú ý, công an xác định có gần 600 người trong hệ thống có dấu hiệu đồng phạm hoặc giúp sức tích cực cho hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. Dự kiến, khoảng 550 người sẽ bị khởi tố trong thời gian tới.
Hồ sơ tài chính gửi về cơ quan điều tra cho thấy biến động thu nhập “khủng” của nhân viên sale. Mức thu được ghi nhận dao động từ hơn 3,9 triệu đồng đến hơn 6,5 tỷ đồng. Trong hệ thống này, có 520 nhân viên sale được nhận thưởng, trong đó 36 người nhận mức thưởng từ 500 triệu đồng trở lên, minh chứng cho việc nhiều nhân viên không chỉ tham gia mà còn hưởng lợi lớn từ chiến lược lừa đảo.
Về phần Phó Đức Nam, cơ quan điều tra hé lộ rằng y sở hữu khối tài sản đồ sộ, trải rộng nhiều quốc gia như Dubai, Úc, Campuchia, Singapore, Thổ Nhĩ Kỳ. Trong hồ sơ, có thông tin Nam và người thân đứng tên gửi khoảng 1,5 triệu USD tại các ngân hàng ở Singapore, Campuchia và Úc. Đồng thời, Nam sở hữu nhiều bất động sản, xe sang như: Rolls-Royce, Lexus, Range Rover, đặt tại các quốc gia nơi y có hoạt động tài chính, đầu cơ.
Cơ quan cảnh sát điều tra công an thành phố Hà Nội đã phối hợp chặt chẽ với Viện kiểm sát nhân dân và Tòa án để hoàn thiện hồ sơ, đánh giá mức độ trách nhiệm hình sự, vai trò của từng cá nhân liên quan và chuẩn bị truy tố theo đúng trình tự, luật định.
Dư luận hiện đang dồn sự chú ý vào hai vấn đề nóng. Thứ nhất, quy mô khổng lồ của vụ việc, gần 600 người bị xem là đồng phạm đã tạo nên “kỷ lục” trong các vụ khởi tố tập thể. Thứ hai, đường ranh giữa vai trò nhân viên thụ động và đồng phạm tích cực là điểm mổ xẻ: bao nhiêu phần “làm theo chỉ đạo” và bao nhiêu phần chủ động hưởng lợi? Cũng có ý kiến đặt câu hỏi về trách nhiệm quản lý, giám sát của cơ quan tài chính, công ty môi giới, cũng như năng lực phát hiện của các lực lượng cảnh sát kinh tế.
Hiện vụ án vẫn đang trong giai đoạn điều tra mở rộng. Công an Hà Nội cho biết trong thời gian tới sẽ tiếp tục xác minh, củng cố chứng cứ với các cá nhân có liên quan, truy xét dòng tiền, tài khoản trung gian, hợp tác quốc tế nếu cần. Trong khi đó hàng trăm người trong hệ thống sale đang đối mặt viễn cảnh bị khởi tố nếu chứng minh được vai trò trong chuỗi hành vi lừa đảo. Dù vậy, dù nhân viên hay cấp quản lý, nếu bị xác định đồng phạm, họ có thể bị xử lý nặng nề theo quy định của pháp luật hình sự./.
Từ lương tối thiểu đến đủ nuôi hai con, gây xôn xao
Vào cuối tháng 9 năm 2025, đề xuất tăng tuổi nghỉ hưu từ lương tối thiểu sang mức lương đủ nuôi hai con khiến dư luận xôn xao. Cụ thể ngày 25 tháng 9, trong một phiên họp Hội đồng Tiền lương quốc gia Việt Nam, nhiều thành viên đã đưa ra đề xuất chuyển căn cứ tính tuổi nghỉ hưu từ mức lương tối thiểu sang mức lương đủ nuôi hai con nhằm đảm bảo đời sống người lao động khi về hưu. Mục tiêu là tạo bước đột phá trong chính sách an sinh xã hội, tránh tình trạng lương hưu vừa đủ sống mà không có dư.
Theo đề xuất, lương để tính tuổi nghỉ hưu sẽ căn cứ vào mức thu nhập trung bình đảm bảo cho việc nuôi hai con ăn học, sinh hoạt cơ bản, thay vì chỉ xét mức tối thiểu. Việc chuyển đổi này được nhìn nhận là “bước nhảy” mang tính cách mạng so với quy định hiện hành, vốn chỉ dựa vào lương tối thiểu vùng để làm tham chiếu khi điều chỉnh tuổi nghỉ hưu và mức hưởng bảo hiểm. Nếu được chấp thuận, điều này sẽ tác động đến toàn bộ quỹ bảo hiểm xã hội, chi phí ngân sách nhà nước và quyền lợi người lao động.
Luồng ý kiến ủng hộ đề xuất cho rằng đây là cách để “nâng hạng” chế độ hưu trí, bảo đảm rằng người lao động khi về già có mức thu nhập không chỉ để tồn tại mà còn để đảm bảo chất lượng sống cho con cái. Họ dẫn chứng rằng với chi phí học hành, y tế, sinh hoạt hiện nay, lương tối thiểu không đủ để đong đếm nhu cầu thực tế của gia đình có hai con. Do vậy, nếu chính sách mới được áp dụng, người lao động cống hiến cả đời sẽ an tâm hơn và không phải lo “ăn nhờ ở đậu” sau khi rời công việc.
Tuy nhiên, đề xuất này cũng lập tức vấp phải phản ứng mạnh mẽ từ các chuyên gia, cả phía tài chính – ngân sách và người sử dụng lao động. Một số đại diện doanh nghiệp lo ngại rằng chi phí đóng bảo hiểm sẽ tăng rất cao, dẫn đến áp lực tài chính cho doanh nghiệp nhất là loại hình nhỏ và vừa. Họ cảnh báo rằng sẽ có tình trạng doanh nghiệp né đóng, chuyển việc sang hình thức hợp đồng ngắn hạn, hoặc “trả lương net” để tránh chi phí bắt buộc.
Về phía nhà nước, áp lực giải quyết quỹ bảo hiểm có thể bị đẩy lên gánh nặng ngân sách nếu mức lương tham chiếu quá cao so với khả năng chi trả. Cơ quan quản lý cũng phải tính toán lại cân đối giữa thu – chi bảo hiểm, lạm phát và khả năng bền vững lâu dài. Việc thay đổi công thức tính tuổi nghỉ hưu từ lương tối thiểu sang lương đủ nuôi hai con không chỉ là thay đổi chỉ số mà còn là chuyển đổi triết lý an sinh: từ “bảo đảm cái tối thiểu” sang “bảo đảm điều kiện sống có chất lượng”.
Nếu đề xuất này được thông qua trong kỳ họp Quốc hội tới (dự kiến đầu năm 2026), điều đó có nghĩa người lao động đóng bảo hiểm từ năm 2026 trở đi sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp. Nhà quản lý sẽ phải xây dựng lộ trình chuyển đổi, có giai đoạn thử nghiệm, điều chỉnh từng bước để vừa giữ ổn định thị trường lao động, vừa bảo đảm quyền lợi.
Đề xuất chuyển từ lương tối thiểu sang lương đủ nuôi hai con để tính tuổi nghỉ hưu mở ra viễn cảnh cách mạng cho chính sách hưu trí Việt Nam, nhưng cũng chứa đựng rủi ro lớn về tài chính, sự công bằng và gánh nặng cho cả người lao động và doanh nghiệp. “Lương đủ nuôi hai con” là khái niệm mơ hồ, rất khó xác định chung cho cả nước: chi phí nuôi con tại Hà Nội khác rất xa ở những vùng nông thôn hay miền núi. Nếu áp dụng một mức chung, dễ dẫn đến tình trạng bất công vùng này được hưởng, vùng kia bị thiệt.
Thứ hai, việc tăng mức tham chiếu lương kéo theo chi phí đóng bảo hiểm tăng mạnh, đẩy gánh nặng lên doanh nghiệp, đặc biệt các đơn vị nhỏ, vốn đã chật vật với chi phí nhân công. Trong thực tế, doanh nghiệp dễ “né” bằng cách chuyển sang hợp đồng thời vụ, lao động “không chính thức”, làm sai luật để tránh đóng bảo hiểm. Như vậy, chính sách tốt nếu không gắn kiểm soát quản lý sẽ bị lách.
Thứ ba, nguồn lực ngân sách để bù đắp quỹ bảo hiểm nếu mất cân đối là áp lực lớn. Nếu nhà nước phải chi hỗ trợ bổ sung để quỹ hoạt động ổn định, khoản chi ấy có thể lấy từ đầu tư công hoặc các chính sách khác, dễ gây thất thoát, thiếu bền vững. Hơn nữa, biến động kinh tế, tỷ lệ thất nghiệp, lạm phát có thể khiến doanh thu bảo hiểm sụt giảm, dẫn đến khủng hoảng tài chính của quỹ.
Cuối cùng, việc áp dụng một chính sách mạnh mang tính bước nhảy lớn dễ gây sốc cho hệ thống bảo hiểm, làm rối cấu trúc hiện hành. Chính sách tốt nếu triển khai dần, thí điểm ở nhóm ngành ổn định hoặc vùng đô thị có điều kiện trước, kiểm chứng tác động, sau đó mở rộng sẽ an toàn hơn. Việc áp dụng đồng loạt dễ khiến hệ thống bảo hiểm xã hội mất bền vững, người lao động bị “mắc kẹt” nếu doanh nghiệp phá sản hoặc rút lui vì chi phí quá cao./.
