Đỗ Vẫn Trọn

Tôi gặp Nguyễn Xuân Nam vào đầu thập niên 1980, khi vai trò của người cầm bút còn được trân trọng, khi chữ nghĩa chưa bị cuốn đi quá nhanh bởi vòng xoáy mưu sinh. Đó là thời mà làm báo không chỉ là nghề, mà là một cách đứng trước cộng đồng, một trách nhiệm âm thầm với tiếng Việt nơi xứ người.

Chúng tôi gặp nhau ở San Jose – thành phố còn trẻ trong đời sống người Việt hải ngoại, nhưng sớm trở thành một trung tâm sinh hoạt văn hóa, nghệ thuật và truyền thông. Nơi đây, lớp người cầm bút của chúng tôi tụ lại, mang theo ký ức quê nhà, mang theo tiếng Việt còn nguyên trong lòng, và mang theo một nỗi lo chung: nếu không giữ chữ hôm nay, ngày mai sẽ mất.

Làm báo ở San Jose những năm ấy không hề dễ.

Áp lực đến từ nhiều phía.

Từ kinh tế – khi báo chí Việt ngữ phải tự xoay xở trong một thị trường nhỏ.

Từ cộng đồng – khi mỗi bài viết đều có thể chạm vào cảm xúc, quan điểm, hay vết thương chưa lành của người đọc.

Từ chính nghề nghiệp – khi sự thật và tình người nhiều lúc đứng ở hai đầu lựa chọn.

Chúng tôi học cách đi giữa những lằn ranh đó, chậm rãi, dè dặt, nhưng không lùi bước.

Nguyễn Xuân Nam là một trong số rất ít người đủ kiên nhẫn và bản lĩnh để đi trọn con đường ấy.

Anh bắt đầu với báo Thị Trường Tự Do, rồi từng bước mở rộng con đường riêng, dựng nên nhật báo Cali Today và sau đó là truyền hình Cali Today. Anh không chỉ làm báo; anh xây một không gian cho tiếng Việt, cho người Việt, giữa lòng San Jose đang đổi thay từng ngày.

San Jose những năm làm báo đó là một thành phố vừa mở ra cơ hội, vừa chất chứa áp lực.

Người Việt đến đông hơn.

Sinh hoạt cộng đồng phong phú hơn.

Nhưng cũng chính vì thế, áp lực đặt lên vai người làm báo ngày càng nặng.

Viết sao cho đúng?

Đúng sự thật, đúng lương tâm, mà vẫn không làm tổn thương thêm những mảnh đời đã quá nhiều dâu bể.

Trong số những người Việt cầm bút, người viết được, viết có chiều sâu, viết có trách nhiệm, thật ra không nhiều.

Viết cho vui thì dễ.

Viết để tồn tại thì khó.

Viết để giữ được lòng tin của cộng đồng – càng khó hơn nữa.

Nguyễn Xuân Nam thuộc về số ít đó.

Anh làm việc lặng lẽ, bền bỉ, không ồn ào.

Có lúc tưởng chừng Cali Today không thể đứng vững.

Nhưng rồi tờ báo vẫn tồn tại, như chính con người anh: chậm, chắc, và không buông tay với nghề.

Những năm sau này, khi bệnh tật ập đến, Nam thay đổi nhiều.

Cơn đột biến nặng khiến anh nói khó, đi đứng khó, mọi sinh hoạt đều trở nên chậm chạp.

Có lúc, nhìn anh, tôi hiểu: để tiếp tục xuất hiện trước công chúng là một nỗ lực lớn.

Vậy mà anh vẫn cố.

Anh vẫn muốn gặp độc giả, muốn xuất hiện trên truyền hình, muốn được nói – dù từng chữ phải đi qua rất nhiều gian nan mới bật ra được.

Giọng nói không còn tròn, nhưng ánh mắt vẫn sáng.

Và trong ánh mắt ấy là một điều rất rõ: niềm vui còn được sống với nghề.

Giữa chúng tôi, những cuộc trò chuyện dần ít lời hơn.

Nhưng lại sâu hơn.

Có khi chỉ vài câu ngắn, vài giây im lặng, một cái gật đầu.

Đó là thứ ngôn ngữ của những người đã đi qua gần nửa thế kỷ chữ nghĩa, hiểu rằng không phải điều gì cũng cần nói ra thành lời.

Cách đây hai tuần, tôi đến tòa soạn Cali Today thăm Nam.

Hôm đó, anh nói rất nhiều.

Anh nói về truyền thông, về cộng đồng, về San Jose của những ngày đầu làm báo, về những áp lực mà chỉ người trong nghề mới hiểu.

Anh nhắc lại hơn bốn mươi năm chúng tôi đã cùng nhau theo đuổi nghề báo nơi xứ người – một con đường dài, nhiều thử thách, nhưng cũng đầy ân tình.

Khi rời tòa soạn, tôi mang theo một cảm giác lạ.

Không rõ ràng, không thành hình.

Chỉ là một linh cảm mơ hồ: hình như anh đang khép lại một đoạn đường.

Khi tin anh ra đi đến, tôi không bàng hoàng.

Nhưng tôi lặng người.

Một nỗi buồn chảy chậm, sâu, không ồn ào.

Tôi nghĩ đến những cơn đau bệnh tật anh phải chịu đựng mỗi ngày, và tự nhủ: thôi, anh đã được nghỉ ngơi.

Sự cống hiến của nhà báo Nguyễn Xuân Nam là điều không thể phủ nhận.

Anh là một phần ký ức của truyền thông Việt ngữ tại San Jose.

Nhìn quanh, những người đàn anh của chúng tôi đã lần lượt ra đi.

Nhìn lại thành phố này trong đêm,

đếm trên đầu ngón tay – không còn bao nhiêu người cầm bút.

Nhà báo Hạnh Dương cũng đã cao tuổi.

Tôi may mắn còn ở lại.

Nhưng tôi cũng hiểu, mình đang ở gần cuối cuộc chơi.

Thế gian rồi cũng đổi thay.

Quy luật đời người vẫn lặng lẽ vận hành, không chờ đợi ai.

Hôm nay, tôi tiễn một người bạn.

Tiễn một nhà báo.

Tiễn một đoạn đường của truyền thông Việt ngữ tại San Jose.

San Jose sẽ rất nhớ Nguyễn Xuân Nam.

Và tôi – một người bạn cũ –

xin cúi đầu tiễn anh,

mang theo trong lòng một khoảng lặng dài,

như một dấu chấm trầm cho một đời làm báo.

Đỗ Vẫn Trọn

Nguyễn Ngọc Mùi

Trong những ngày gần đây, một điều phi thường đã diễn ra một cách lặng lẽ trên khắp nhiều thị trấn và thành phố của Mỹ. Một nhóm nhỏ các nhà sư Phật giáo, mặc những chiếc áo choàng màu vàng nghệ và nâu đơn giản, chậm rãi bước đi dọc theo vỉa hè và đường cao tốc, không mang theo biểu ngữ, không hô khẩu hiệu và không yêu cầu bất cứ điều gì. Thông điệp của họ không được truyền tải qua những bài phát biểu hay cuộc biểu tình, mà thông qua sự hiện diện – một sự hiện diện nhẹ nhàng, kiên định, thu hút mọi người như một ánh sáng dịu nhẹ trong căn phòng tối.

Và khi họ bước đi, nước Mỹ đã chứng kiến. Nước Mỹ đã lắng nghe. Nước Mỹ đã cảm nhận được sự thay đổi.

Một khoảnh khắc tĩnh lặng trong một quốc gia đầy bất ổn

    Vào thời điểm đất nước đang bị nhấn chìm bởi tiếng ồn – những cuộc tranh luận chính trị, căng thẳng xã hội, lo lắng kinh tế – những bước chân tĩnh lặng của các nhà sư đã tạo ra một khoảnh khắc bình yên hiếm hoi. Những người tình cờ lái xe ngang qua đã dừng lại. Một số người rời khỏi nơi làm việc. Những người khác đưa con cái của họ đến, không chắc chắn phải giải thích điều họ đang chứng kiến ​​như thế nào, nhưng biết rằng điều đó rất quan trọng.

   Một người phụ nữ ở South Carolina nói rằng bà cảm thấy “một làn sóng bình tĩnh” chỉ khi nhìn thấy các nhà sư đi qua.

   Một người đàn ông ở Washington mô tả đó là “lần đầu tiên trong nhiều tháng tôi nhớ ra mình cần phải thở”.

Đây không phải là những phản ứng kịch tính. Đó là những phản ứng rất con người.

Sức mạnh của sự hiện diện

   Các nhà sư không thuyết giảng. Họ không tìm kiếm tín đồ. Họ chỉ đơn giản là bước đi – một cách có ý thức trong ch ánh ni ệm, kiên định, với một sự bình yên gần như xa lạ trong bối cảnh nước Mỹ hiện đại.

  Khi họ nói, lời nói của họ nhẹ nhàng nhưng lại mang sức nặng:

  “Hòa bình bắt đầu từ một hơi thở.”

 “Hãy bước đi nhẹ nhàng trên trái đất.”

 “Hãy nhìn thấy nhân tính trong mỗi người.”

Mọi người nghiêng người lắng nghe, không phải vì các nhà sư yêu cầu sự chú ý, mà vì sự hiện diện của họ đã mời gọi điều đó.

    Điều khiến nhiều người quan sát ngạc nhiên là sự ấm áp – thậm chí là niềm vui – mà người Mỹ dành cho họ. Trẻ em chạy đến tặng hoa. Những cựu chiến binh lớn tuổi chào khi các nhà sư đi qua. Những người nhập cư từ châu Á lặng lẽ rơi nước mắt, nhớ về những ngôi chùa và những người thầy đã bỏ lại phía sau. Một số người chỉ đơn giản đặt tay lên ngực, không chắc chắn về cử chỉ thích hợp nhưng muốn thể hiện sự tôn trọng.

    Một người mẹ trẻ nói, “Tôi không ngờ mình lại khóc hôm nay. Nhưng khi họ đi ngang qua, điều gì đó bên trong tôi đã dịu lại.” Một nhóm thiếu niên đi theo các nhà sư vài dãy phố, cười nói vui vẻ, nói rằng họ cảm thấy “nhẹ nhõm” hơn chỉ khi ở gần họ.

  Niềm hạnh phúc mà mọi người cảm nhận được không phải là sự ồn ào hay ăn mừng. Đó là niềm hạnh phúc của sự nhẹ nhõm, của sự nhận ra, của việc nhớ lại một điều đơn giản và chân thực:

Rằng hòa bình là có thể.

Rằng lòng tốt vẫn tồn tại.

Rằng con người có thể đứng cùng nhau mà không cần phải la hét.

Nhiều người nói rằng các nhà sư gợi nhớ cho họ về các cuộc tuần hành vì quyền công dân – không phải vì chính trị, mà vì sự minh bạch về đạo đức đến từ việc đi bộ. Đối với một số người, việc gặp gỡ các nhà sư là một trải nghiệm tâm linh. Đối với những người khác, đó là một khoảnh khắc chữa lành. Một người đàn ông vừa mất việc nói: “Tôi cảm thấy như họ đang mang hòa bình cho tất cả chúng ta.” Một người phụ nữ đang chiến đấu với chứng trầm cảm nói rằng sự hiện diện của các nhà sư “giống như một bàn tay đặt lên vai tôi.”

Những phản ứng này không phải là dàn dựng. Chúng là tự phát, chân thành và đầy cảm xúc.

Một thông điệp mà nước Mỹ cần

  Trong thời điểm mà sự chia rẽ chiếm lĩnh các tiêu đề báo chí, cuộc đi bộ của các nhà sư đã tiết lộ một điều thiết yếu:

  Người Mỹ vẫn khao khát hòa bình. Người Mỹ vẫn nhận ra điều tốt đẹp khi họ nhìn thấy nó. Các nhà sư không để lại những tượng đài hay những yêu cầu chính trị.

  Họ để lại một điều bền vững hơn:

– Một ký ức về sự tĩnh lặng

– Một lời nhắc nhở về lòng trắc ẩn

– Một cái nhìn thoáng qua về con người chúng ta có thể trở thành khi chúng ta chọn sự hiện diện thay vì sự tức giận

Một di sản thầm lặng

   Khi các nhà sư tiếp tục cuộc hành trình của mình, nhiều người nói rằng họ cảm thấy mình đã thay đổi – dù chỉ trong chốc lát. Họ rời đi với trái tim mềm mại hơn, tâm trí minh mẫn hơn và cảm giác kết nối với nhau được làm mới.

Và có lẽ đó là sức mạnh thực sự của cuộc đi bộ của các nhà sư:

Không phải để thay đổi luật pháp, mà để thay đổi trái tim.

  Không phải để giành chiến thắng trong các cuộc tranh luận, mà để đánh thức nhận thức.

   Không phải để chia rẽ, mà để nhắc nhở chúng ta rằng hòa bình không phải là một ý tưởng – đó là một thực hành.

Trong vài ngày quý giá, nước Mỹ đã dừng lại.

Nước Mỹ đã thở.

Nước Mỹ đã nhớ lại chính mình. Và tất cả chỉ vì một vài nhà sư đã chọn cách đi bộ.