HÀ NỘI/BẮC KINH, ngày 14 tháng 4 (Reuters) – Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình hôm thứ Hai đã kêu gọi thắt chặt quan hệ thương mại và chuỗi cung ứng với Việt Nam trong bối cảnh các đứt gãy do thuế quan từ Mỹ, khi ông bắt đầu chuyến công du ba nước Đông Nam Á tại thủ đô Hà Nội.
Chuyến thăm – đã được lên kế hoạch từ nhiều tuần trước – diễn ra khi Trung Quốc đang phải đối mặt với mức thuế 145% từ Mỹ, trong khi Việt Nam đang đàm phán để giảm mức thuế đe dọa lên tới 46%, dự kiến có hiệu lực vào tháng 7 khi thỏa thuận tạm hoãn thuế quan toàn cầu hết hạn.
“Không ai là người chiến thắng trong các cuộc chiến thương mại hay thuế quan, và chủ nghĩa bảo hộ không phải là con đường đúng đắn,” ông Tập viết trong một bài báo đăng trên báo Nhân Dân – cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Việt Nam – trước khi ông đến vào thứ Hai.
“Hai bên cần tăng cường hợp tác trong sản xuất và chuỗi cung ứng,” ông nói, đồng thời kêu gọi mở rộng thương mại và củng cố quan hệ với Hà Nội trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo và kinh tế xanh.
Dưới sức ép từ Washington, Việt Nam đang siết chặt kiểm soát một số hoạt động thương mại với Trung Quốc để đảm bảo rằng hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ với nhãn “Made in Vietnam” có đủ giá trị gia tăng tại Việt Nam để được công nhận hợp lệ.
Việt Nam là một trung tâm công nghiệp và lắp ráp quan trọng ở Đông Nam Á, nơi nhập khẩu phần lớn nguyên vật liệu và hàng hóa từ Trung Quốc, đồng thời xuất khẩu chủ yếu sang Mỹ – thị trường lớn nhất của nước này. Việt Nam đóng vai trò là nguồn cung cấp chủ chốt cho Mỹ về các mặt hàng như thiết bị điện tử, giày dép và quần áo may mặc.
Trong ba tháng đầu năm nay, Hà Nội đã nhập khẩu khoảng 30 tỷ USD hàng hóa từ Bắc Kinh trong khi xuất khẩu sang Washington đạt 31,4 tỷ USD, theo số liệu hải quan Việt Nam – phản ánh xu hướng dài hạn trong đó giá trị nhập khẩu từ Trung Quốc gần như tương đương và biến động theo kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ.
Liên kết đường sắt
Ông Tập sẽ thăm Việt Nam từ ngày 14 đến 15/4, sau đó tiếp tục chuyến công du đến Malaysia và Campuchia từ ngày 15 đến 18/4. Trước đó, ông từng đến Campuchia cách đây 9 năm và Malaysia cách đây 12 năm.
Chuyến thăm Hà Nội lần này – lần thứ hai trong chưa đầy 18 tháng – nhằm thắt chặt quan hệ với quốc gia láng giềng chiến lược đã thu hút hàng tỷ USD đầu tư từ Trung Quốc trong những năm gần đây, khi nhiều nhà sản xuất Trung Quốc chuyển dịch nhà máy xuống phía Nam để né tránh các mức thuế do chính quyền Trump đầu tiên áp đặt.
Hai quốc gia cùng chế độ Cộng sản dự kiến sẽ ký khoảng 40 thỏa thuận hợp tác trong nhiều lĩnh vực, theo Phó Thủ tướng Việt Nam Bùi Thanh Sơn hôm thứ Bảy.
Lãnh đạo cao nhất của Việt Nam, ông Tô Lâm, trong một bài viết đăng trên truyền thông nhà nước hôm thứ Hai, cho biết Hà Nội mong muốn thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh và hạ tầng – đặc biệt là liên kết đường sắt.
Hiện chưa rõ các thỏa thuận có mang tính ràng buộc và đi kèm cam kết tài chính hay không.
Việt Nam đã đồng ý sử dụng các khoản vay từ Trung Quốc để xây dựng các tuyến đường sắt mới kết nối hai nước – được coi là một bước đi quan trọng nhằm củng cố lòng tin và tăng cường thương mại song phương. Tuy nhiên, chưa có thỏa thuận vay cụ thể nào được công bố.
Bắc Kinh cũng đang mong muốn Việt Nam phê duyệt cho các máy bay COMAC – dòng máy bay do Trung Quốc tự sản xuất trong nước, hiện vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận và thuyết phục các khách hàng quốc tế mua.
Dù có quan hệ kinh tế chặt chẽ, nhưng căng thẳng giữa hai nước vẫn thường xuyên nổi lên, đặc biệt là liên quan đến tranh chấp chủ quyền trên Biển Đông.
Những nhượng bộ gần đây của Việt Nam nhằm tránh bị Mỹ áp thuế có thể khiến Bắc Kinh không hài lòng. Các động thái này bao gồm việc cho phép triển khai dịch vụ internet vệ tinh Starlink của Elon Musk tại Việt Nam, cũng như tăng cường kiểm soát một số hoạt động thương mại với Trung Quốc do lo ngại về hành vi gian lận xuất xứ hàng hóa để né thuế của Mỹ.
Trong vài tháng gần đây, Việt Nam cũng đã áp thuế chống bán phá giá đối với một số sản phẩm thép Trung Quốc và chấm dứt chính sách miễn thuế cho các bưu kiện giá trị thấp – động thái được các quan chức chính phủ mô tả là nhằm hạn chế hàng Trung Quốc giá rẻ tràn vào thị trường.
Hai quốc gia khác trong chuyến công du Đông Nam Á của ông Tập – Campuchia và Malaysia – hiện cũng đang đối mặt với mức thuế lần lượt là 49% và 24% từ phía Mỹ, và cả hai đều đã bắt đầu tiếp xúc với Washington để tìm cách được miễn trừ.
