BỘ NĂNG LƯỢNG ra lệnh giữ hai nhà máy điện than tiếp tục hoạt động, trong khi Cơ quan Bảo vệ Môi trường nới lỏng thời hạn xử lý tro than độc hại.
Một ngày sau khi chính quyền Trump ra tay chặn đứng các dự án điện gió ngoài khơi, Tòa Bạch Ốc tiếp tục mở đường sống cho than — loại nhiên liệu hóa thạch bị xem là “dơ bẩn nhất” nhưng lại là ngành được Tổng thống Trump ưu ái.
Chính phủ yêu cầu hai nhà máy điện than tại Indiana tiếp tục vận hành sau thời hạn đóng cửa dự kiến, đồng thời cho phép hàng trăm nhà máy than trên toàn quốc thêm 5 năm trước khi phải ngăn chất độc rò rỉ vào nguồn nước sinh hoạt.
Hai động thái diễn ra cùng lúc vào cuối ngày thứ Ba là một phần trong nỗ lực quy mô lớn nhằm chống đỡ ngành than đang suy giảm và tránh việc các nhà máy bị đóng cửa dưới nhiệm kỳ Trump.
Một ngày trước đó, chính quyền đã giáng đòn mạnh vào năng lượng sạch khi yêu cầu đình chỉ 5 dự án điện gió ngoài khơi dọc Bờ Đông — vốn chuẩn bị cung cấp điện cho hơn 2,5 triệu hộ gia đình và doanh nghiệp.
“Rõ ràng đây là một nỗ lực hết tốc lực nhằm hỗ trợ nhiên liệu hóa thạch và kìm hãm năng lượng tái tạo,” Sanya Carley, Giám đốc Trung tâm Chính sách Năng lượng Kleinman thuộc Đại học Pennsylvania, nhận định.
Đốt than thải ra lượng khí carbon dioxide gây nóng lên toàn cầu nhiều hơn bất kỳ nguồn năng lượng nào. Than cũng phát thải thủy ngân — một chất độc thần kinh mạnh — cùng nhiều kim loại nặng khác.
Trước đây, các nhà máy điện than từng cung cấp gần một nửa nguồn điện nước Mỹ, nhưng năm ngoái con số này chỉ còn 16%. Hàng trăm tổ hợp phát điện bằng than đã đóng cửa từ giữa những năm 2000 khi ngành tiện ích chuyển sang khí đốt tự nhiên, điện gió và điện mặt trời — những lựa chọn rẻ hơn.
Tổng thống Trump nhiều lần tuyên bố muốn hồi sinh thứ ông gọi là “than đẹp, sạch.” Để cải thiện lợi thế kinh tế của than, chính quyền đã mở thêm đất liên bang cho khai thác, giảm mức phí bản quyền mà doanh nghiệp phải trả khi khai thác than trên đất công, cung cấp 625 triệu USD hỗ trợ nâng cấp nhà máy, và nới lỏng hạn mức khí thải.
“Tạm giữ các nhà máy không đóng cửa là một động thái chống đỡ ngành, và có thể dẫn đến mức tăng nhẹ sản lượng khai thác. Nhưng về lâu dài, xu hướng cho thấy than đắt đỏ hơn rất nhiều so với các nguồn thay thế,” bà Carley phân tích.
Bộ Năng lượng ra lệnh giữ nhà máy hoạt động — bất chấp kế hoạch tiết kiệm của doanh nghiệp
Bộ Năng lượng yêu cầu hai nhà máy tại Indiana vận hành đến ngày 23/3/2026, dù các chủ sở hữu dự tính ngừng hoạt động ngày 31/12.
Chris Wright — Bộ trưởng Năng lượng — lập luận rằng đóng cửa nhà máy sẽ khiến khu vực thiếu điện mùa đông, một đánh giá mà nhiều chuyên gia năng lượng bác bỏ.
“Chính quyền Trump cam kết sử dụng tất cả công cụ sẵn có để đảm bảo độ tin cậy, giá cả phải chăng và an ninh cho hệ thống năng lượng quốc gia… Giữ nhà máy điện than vận hành có thể cứu mạng người — đó là lẽ thường,” ông Wright tuyên bố.
Bà Carley nói thêm: các công ty tiện ích đã có kế hoạch cung cấp điện thay thế, và chi phí duy trì nhà máy sẽ dồn lên vai người dân Indiana: “Tất cả người dùng điện sẽ phải trả nhiều tiền hơn nếu nhà máy không đóng cửa.”
Ủy ban sở hữu nhà máy tại Michigan từng ước tính phải chi hơn 80 triệu USD chỉ trong 4 tháng để tuân thủ lệnh tương tự — tương đương 615.000 USD mỗi ngày.
EPA nới lỏng quy định tro than độc hại thêm 5 năm
Cùng tối thứ Ba, Cơ quan Bảo vệ Môi trường (EPA) ban hành quy định trì hoãn việc hạn chế rò rỉ kim loại nặng như asen, chì, thủy ngân vào nguồn nước từ các bãi chứa tro than.
Tro than — chất thải còn lại sau khi đốt than — từng được đổ tại các hồ, bãi rác và hầm mỏ không lót đáy, khiến chất độc thẩm thấu vào đất và nước. Quy định siết chặt được đưa ra sau những vụ tràn tro than tại Bắc Carolina và Tennessee.
Thời ông Biden, các nhà máy dự định hoạt động đến thập niên 2030 buộc phải đạt chuẩn xử lý nước thải trước 2029. Chính quyền Trump gọi mốc thời gian đó là “không khả thi,” gia hạn thêm 5 năm.
Thomas Cmar — luật sư tổ chức Earthjustice — cảnh báo việc trì hoãn sẽ khiến nguy cơ ung thư, bệnh tim mạch và các vấn đề sức khỏe khác gia tăng: “Nghĩa là 3 triệu người đang dùng nước bị ô nhiễm tro than sẽ phải chờ lâu hơn trước khi sông hồ suối được làm sạch.”
Michelle Bloodworth — Chủ tịch nhóm vận động America’s Power — đại diện ngành than — lại hoan nghênh: “Duy trì nhiều nguồn nhiên liệu — bao gồm than — là điều cốt yếu để đảm bảo an ninh điện, nhất là trong bão tuyết và thời tiết cực đoan.”
Bức tranh lớn
Kể từ khi ông Trump trở lại nhiệm sở tháng 1/2025:
- Bộ Năng lượng đã ít nhất 3 lần yêu cầu nhà máy ở Michigan, Pennsylvania và Washington kéo dài hoạt động thêm 90 ngày, rồi âm thầm gia hạn.
- Ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo — với nhu cầu điện khổng lồ — đang thúc đẩy việc duy trì nguồn phát truyền thống, theo EPA.
Trong khi ngành than được “bơm oxy,” giới chuyên gia cảnh báo chi phí lâu dài — cho khí hậu, sức khỏe và người tiêu dùng — sẽ còn được đếm bằng nhiều con số khó lường.
Nguồn nytimes
